دیپلمات پیشین: پنجره دیپلماسی بسته نشده، اما زمان تصمیم گیری به روز رسیده است

پیام سپاهان - شرق / متن پیش رو در شرق منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
جاوید قربان‌اوغلی در گفت‌وگو با «شرق»، بحران کنونی میان ایران و آمریکا را وضعیتی می‌داند که «دیگر نمی‌توان آن را با معیار هفته و ماه سنجید؛ بلکه زمان تصمیم‌گیری به روز رسیده است». با این حال، او تأکید دارد: «برخلاف فضای ملتهب رسانه‌ای، پنجره‌های دیپلماسی هنوز به‌طور کامل بسته نشده و می‌توان با مدیریت هوشمندانه، از تشدید تنش جلوگیری کرد یا دست‌کم بحران را در همین سطح فریز کرد». به باور سفیر پیشین ایران در آفریقای جنوبی: «تحرکات نظامی اخیر آمریکا در منطقه، از جمله اعزام ناوها و گروه‌های رزمی، بیش از آنکه نشانه تصمیم قطعی برای جنگ باشد، ابزاری برای افزایش قدرت چانه‌زنی واشنگتن است». مدیرکل پیشین آفریقای وزارت خارجه معتقد است: «ارزیابی نهادهای اطلاعاتی و نظامی آمریکا این است که ایران در مقطع ضعیف‌تری از موازنه قدرت قرار دارد و همین برداشت، دولت ترامپ را به سمت تلاش برای امتیازگیری حداکثری سوق داده است». با این حال، او یادآور می‌شود: «حتی در میان نخبگان سیاسی و امنیتی غرب نیز تردیدهای جدی درباره پیامدهای ورود به یک جنگ گسترده با ایران وجود دارد». این مفسر حوزه سیاست خارجی تصریح می‌کند: «نه آمریکا و نه کشورهای عربی منطقه، خواهان یک درگیری کنترل‌ناپذیر نیستند؛ چراکه چنین جنگی می‌تواند کل منطقه را وارد چرخه‌ای از بی‌ثباتی کند که هزینه‌های آن برای همه بازیگران سنگین و پیش‌بینی‌ناپذیر خواهد بود».
از همین منظر است که قربان‌اوغلی‌ «هدف اصلی ترامپ را تلاش برای دستیابی به امتیازهایی می‌داند که بتواند آن را به‌ عنوان یک دستاورد سیاسی داخلی عرضه کند». با این حال، او هشدار می‌دهد: «غیرقابل‌پیش‌بینی‌بودن ترامپ را نباید دست‌کم گرفت». به گفته دیپلمات پیشین کشورمان: «ایران در ماه‌های اخیر بخشی از اهرم‌های خود را از دست داده و اتکای صرف به توان آسیب‌زنی، یک سیاست پایدار محسوب نمی‌شود. عبور از مرحله بازدارندگی کلاسیک و ورود به فاز حملات محدود، فضای تصمیم‌گیری را پیچیده‌تر کرده و امکان سوءمحاسبه را افزایش داده است». قربان‌اوغلی در عین حال دو مانع مهم برای وقوع جنگ تمام‌عیار برمی‌شمارد و به «شرق» می‌گوید: «آگاهی آمریکا از این واقعیت که آغاز جنگ لزوما به پایان آن به نفع واشنگتن منجر نمی‌شود و همچنین نگرانی جدی کشورهای منطقه از تبعات اقتصادی و امنیتی یک درگیری فراگیر موانع احتمال وقوع جنگ خواهند بود». با وجود این، او تأکید می‌کند‌: «سیاست‌گذاری باید بر مبنای بدترین سناریو طراحی شود و هم‌زمان دو مسیر «دفاع مؤثر» و «برون‌رفت دیپلماتیک» دنبال شود». در حوزه هسته‌ای هم قربان‌اوغلی‌ «بازتعریف گفتمان ایران، تأکید بر پایبندی به NPT و حتی مذاکره درباره خروج مواد غنی‌شده در قبال امتیازات متقابل را ممکن می‌داند. اما در موضوع توان موشکی، موضعی قاطع دارد و هرگونه محدودیت یک‌جانبه را مردود می‌داند، مگر در چارچوب یک سازوکار منطقه‌ای فراگیر». در جمع‌بندی، این کارشناس «راه‌حل را در دیپلماسی فعال و تصمیم‌گیری فوری می‌بیند؛ چراکه تأخیر، هزینه همه گزینه‌ها را به‌طور تصاعدی افزایش می‌دهد».
بازار