پیام سپاهان - شرق / «دو سال سختتر» عنوان سرمقاله در روزنامه شرق به قلم کورش احمدی است که میتوانید آن را در ادامه بخوانید:
ترامپ در ۱۲ نوامبر، در پاسخ به خبرنگاری به نام هیو هویت (Hugh Hewitt) که از او پرسیده بود: «اگر زمانی که دوره شما به پایان میرسد، رژیم ایران همچنان در قدرت باشد، آیا این برای شما یک شکست خواهد بود؟» گفت: «بله، این یک شکست خواهد بود. من میگویم این یک شکست خواهد بود.»
این جمله و تأکید بر آن، بهاحتمال زیاد بازتابدهنده ذهنیت واقعی اوست و شاید در تاریخ نیز ماندگار شود. ایران یکی از مشغلههای اصلی ترامپ در چهار سال نخست ریاستجمهوری و دو سال اول دور دوم بوده است. او با ورود به جنگی که به پایگاه سیاسیاش وعده داده بود از آن اجتناب کند، خسارت سیاسی زیادی متحمل شد؛ پایگاه سیاسی خود را دچار شکاف و تفرقه کرد و شکست فاحش و غیرمعمولی را در انتخابات میاندورهای به جان خرید. همین تجاوز به ایران در ناکامی او در کسب دستاوردی در حوزه اقتصاد، که معیار اصلی قضاوت درباره رؤسایجمهور آمریکاست، نقش داشته است.
اکنون ترامپ با چنین پیشینهای در آستانه آغاز دو سال پایانی ریاستجمهوری خود قرار دارد؛ دورهای که طبق سنت سیاسی آمریکا، میراث هر رئیسجمهور در مرکز توجه قرار میگیرد. اکثریت قاطع دموکراتها در کنگره، دو سال سختی را پیش روی او قرار دادهاند؛ بهویژه آنکه رسیدگی به اتهامات فساد او و خانوادهاش و نیز بررسی آسیبهایی که به دموکراسی و نهادهای آمریکا وارد کرده، در دستور کار کنگره قرار دارد. با توجه به نرخ تورم ۴.۱ درصدی و نرخ بیکاری ۴.۲ درصدی در اکتبر، دورنمای روشنی نیز برای کسب دستاورد در حوزه اقتصاد وجود ندارد.
به این ترتیب، محتمل است که ترامپ نیز مانند اکثر پیشینیان خود، در دو سال باقیمانده ناگزیر بر سیاست خارجی متمرکز شود. ریگان، بوش پدر، کلینتون، بوش پسر و اوباما نیز چنین کردند. پس از آنکه دموکراتها در سال ۱۹۸۶، بعد از هشت سال، کنترل هر دو مجلس کنگره را به دست گرفتند، ریگان بخش عمده وقت خود را صرف مسائل سیاست خارجی، از جمله کنترل تسلیحات، درگیری در خلیج فارس و رسیدگی به تبعات رسوایی ایران ـ کنترا کرد. دو سال پایانی ریاستجمهوری بوش پدر و کلینتون نیز بهترتیب صرف جنگ عراق، پایان جنگ سرد و مذاکرات صلح خاورمیانه شد. بوش پسر نیز پس از شکست در انتخابات میاندورهای سال ۲۰۰۶، عمدتاً درگیر مسئله عراق و افزایش حضور نظامی آمریکا در آن کشور شد. اوباما نیز در دو سال پایانی ریاستجمهوری خود بیشتر با مسائلی همچون برجام، جنگ کریمه، توافق تجارت آزاد پاسیفیک و گشایش روابط با کوبا درگیر بود.
ترامپ نیز بهاحتمال زیاد، با توجه به موانعی که کنگره در برابر سیاست داخلی او ایجاد کرده است، در دو سال باقیمانده خواهد کوشید در سیاست خارجی دستاوردی کسب کند؛ حوزهای که تمرکز او در آن عمدتاً بر ایران خواهد بود. با توجه به شکست فاحش او در انتخابات و مخالفت دموکراتها و افکار عمومی با ازسرگیری جنگ، محتمل است که او فعلاً بیشتر به پذیرش نظر جناح طرفدار فشار اقتصادی در داخل دولت خود متمایل باشد. پرسش مهم اکنون این است که آیا بر این خطمشی باقی خواهد ماند یا احتمال بازگشت او به جنگ وجود دارد؟
در شرایطی که ترامپ در دستیابی به اهداف خود در جنگ ۴۰ روزه شکست خورد، باید برایش روشن شده باشد که «تغییر رژیم» از طریق جنگهای هوایی و از راه دور امکانپذیر نیست. بنابراین، قاعدتاً نباید قصد تکرار تجربه شکستخورده قبلی را داشته باشد؛ بهویژه آنکه جناح آیزنکوت در اسرائیل نیز دیدگاهی مشابه دارد.
البته این احتمال نیز منتفی نیست که دو کشور، دستیابی به تفاهمی بدون توافق رسمی را بیازمایند. بااینحال، بازگشت به جنگ نیز کاملاً منتفی نیست. اگر جناح نتانیاهو در قدرت باقی بماند و بتواند بهانهای نیز در حوزه هستهای، ترور و مواردی از این دست جعل کند، در آن صورت نباید احتمال وقوع جنگ گسترده دیگری را از نظر دور داشت. در چنین شرایطی، احتمال حمله اسرائیل با مجوز آمریکا و ایفای نقش تدافعی از سوی آمریکا نیز ممکن است مورد بررسی قرار گیرد.
اما در صورت منتفی بودن جنگ ــ که البته چندان محتمل به نظر نمیرسد ــ پرسش مهم این خواهد بود که واکنش ایران به سناریوی محاصره دریایی و اعمال فشار بر همسایگان برای بستن مرزهای زمینی چه خواهد بود؟ اگر ایران به این نتیجه برسد که تحمل چنین سناریویی برای دو سال ممکن نیست و اقدام نظامی را در دستور کار قرار دهد، شرایط کاملاً متفاوتی شکل خواهد گرفت.
با توجه به صورت مسئلهای که شرح داده شد، به باور نگارنده، شرایط بیش از هر زمان دیگری برای شکلگیری یک روند دیپلماتیک جدی و مؤثر فراهم است. نخست آنکه شکست آمریکا در دستیابی به اهداف خود از طریق جنگ نشان داد که واشینگتن از این مسیر راه به جایی نخواهد برد.
دوم آنکه شکست فاحش ترامپ در انتخابات نشان داد که او برای آغاز جنگی دیگر، از مشروعیت و حمایت لازم در کنگره و افکار عمومی برخوردار نیست؛ هرچند این عامل لزوماً تعیینکننده نخواهد بود.
سوم آنکه محاصره دریایی نیز، اگر قرار باشد دستاوردی داشته باشد، به زمان زیادی نیاز خواهد داشت؛ موضوعی که با روحیات ترامپ سازگار نیست.
در چنین وضعیتی، قاعدتاً شرایط بیش از هر زمان دیگری برای پیشبرد مذاکراتی موفق فراهم است. بدیهی است که تحقق این هدف، مستلزم انعطافپذیری هر دو طرف خواهد بود. طرح هفتروزه یا دوروزه ایران که بهنوعی احیای یادداشت تفاهم اسلامآباد است، تاکنون بدون ارائه مابهازا راه به جایی نبرده است. از سوی دیگر، بعید است ترامپ پس از شکست در انتخابات حاضر باشد شکست آشکار دیگری را نیز بپذیرد.
اگر از فرصتی که به دلایل سهگانه فوق فراهم شده است استفاده نشود، دو سال سختتری را در پیش خواهیم داشت.