عکس یادگاری ناکارآمدی؛ حمله «سازندگی» به عملکرد زاکانی

پیام سپاهان - روزنامه سازندگی / متن پیش رو در سازندگی منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
باران تنها دو روز بارید؛ نه سیلابی آخرالزمانی بود و نه طوفانی بی‌سابقه اما همین باران معمولی کافی بود تا دوباره حقیقتی آشکار شود که تهران بیش از آنکه از کمبود بودجه و امکانات رنج ببرد از کمبود تمرکز مدیریتی رنج می‌برد. تصاویر آب‌گرفتگی معابر، اتوبان‌ها و ایستگاه‌ مترو که در شبکه‌های اجتماعی بازنشر می‌شود، نشان‌دهنده یک نقص فنی نیستند. اینها عکس‌های یادگاری یک شکست مدیریتی‌اند؛ شکست دیدگاهی که به‌جای اداره شهر، سودای ریاست‌جمهوری دارد.
اساساً شهرداری برای همین روزهایی است که شهر گیر و گور دارد. فلسفه وجودی شهرداری دقیقاً از جایی آغاز می‌شود که مشکل به‌وجود می‌آید. وقتی باران می‌بارد، شبکه جمع‌آوری آب‌های سطحی باید کار کند، مسیرهای تردد باید باز بمانند. نباید شهروندان هزینه ناکارآمدی مدیران را بپردازند و با یک نم باران، ترافیک تهران قفل ‌شود و مردم اسیر خیابان‌ها. شهرداری را برای اظهارنظر درباره سیاست خارجی تأسیس نکرده‌اند. مأموریت آن تنظیم روابط منطقه‌ای و بررسی تفاهم‌نامه‌ها نیست. حتی وظیفه‌اش کنترل تورم، قیمت‌گذاری کالا و رقابت با دولت در حوزه اقتصاد کلان هم نیست.
با این‌ حال، آقای زاکانی اخیراً بیش از آنکه در قامت یک مدیر شهری ظاهر شود، در نقش یک سیاستمدار و اقتصاددان ایفای نقش کرده است. از موضع‌گیری علیه تفاهم‌نامه اسلام‌آباد گرفته تا رونمایی از طرح‌هایی نظیر «تورم صفر درصد» در میادین میوه و تره‌بار؛ طرحی که عملاً ورود مستقیم یک نهاد شهری به حوزه‌ای بود که در قلمرو مسئولیت دولت قرار می‌گیرد. گویی شهرداری تهران نه مسئول آسفالت و زهکشی و حمل‌ونقل عمومی و تمیزی شهر بلکه وزارت اقتصاد، وزارت امور خارجه و ستاد انتخاباتی آینده کشور است. حتی شهرداری را با خیریه اشتباه گرفته‌اند. شهروندان پیش از آنکه از شهرداری انتظار هدیه «چشم‌روشنی» داشته باشند، انتظار دارند در باران و برف و ترافیک گرفتار نشوند.
مشکل دقیقاً از همین نقطه آغاز می‌شود؛ از جایی‌که سیاست، مدیریت را می‌بلعد. یک اصل ساده وجود دارد که نادیده گرفتن آن همیشه مشکل‌آفرین می‌شود. هرگاه مدیران به‌جای حل مسئله در اندیشه گسترش حوزه نفوذ سیاسی خود باشند، وظایف اصلی سازمان آنها قربانی می‌شود. مدیر به‌جای آنکه نتایج را بهبود ببخشد برای دیده‌ شدن سرمایه‌گذاری می‌کند. اولویت‌ها جابه‌جا می‌شوند اما سرانجام واقعیت، خود را با قدرتی بی‌رحم تحمیل می‌کند. واقعیت این روزهای تهران همین است. طنز تلخ ماجرا اینجاست که هیچ‌کس نمی‌تواند ادعا کند این بارندگی غیرقابل پیش‌بینی بود. کارشناسان هواشناسی بارها از افزایش بارندگی‌ها در پاییز سخن ‌گفته و درباره پیامدهای آن هشدار داده بودند. مدیریت شهری فرصت داشت، زمان داشت، بودجه داشت، اختیار داشت اما ظاهراً تمرکزی بر وظیفه اصلی نداشت.
وقتی شهرداری به بلندگوی سیاسی تبدیل می‌شود، اولین قربانی آن شهر است. شهروند تهرانی نیز دقیقاً همین را احساس می‌کند. او از خود می‌پرسد اگر مدیران شهر این‌ همه وقت برای سخنرانی درباره اقتصاد ملی، سیاست خارجی و رقابت‌های سیاسی دارند چرا برای حل یک مشکل مزمن و تکراری شهری، زمان پیدا نمی‌کنند؟ باران که می‌بارد، تهران رازهای خود را آشکار می‌کند و هر بار بخشی از حقیقت پنهانش را به نمایش می‌گذارد که در زیرساخت‌ چه مشکلاتی دارد.
مسئله فقط چند خیابان آب‌گرفته نیست. مسئله نوعی نگاه به مدیریت است. نگاهی که در آن سیاست‌ورزی جای حکمرانی را گرفته و رویای فتح ساختمان‌های بزرگ‌تر، توجه به ساختمان فعلی را از بین برده است. شهرها با شعار اداره نمی‌شوند. زباله و آب‌های معابر با مصاحبه تلویزیونی از بین نمی‌روند. مترو با بیانیه سیاسی ایمن نمی‌شود. شهر نیازمند مدیرانی است که وسوسه دیده ‌شدن را فدای مسئولیت دیده‌بانی کنند. آبِ جمع ‌شده در خیابان‌های تهران فقط آب باران نبود؛ صورتحساب غفلتی بود که به نمایش سیاسی تبدیل شد. آب باران سرانجام فروکش می‌کند اما این پرسش باقی می‌ماند که وقتی مدیری نتواند، پایتخت را از یک بارندگی قابل پیش‌بینی عبور دهد، دقیقاً با چه کارنامه‌ای در سودای مدیریت سطوح بالاتر کشور است؟