پیام سپاهان - اصفهان- اقتصاد ایران برای حفظ رقابتپذیری در حال حرکت به سوی اقتصاد هوشمند است؛ مسیری که تحقق آن به آموزش، زیرساخت، فناوری و تصمیمسازی تخصصی وابسته است.
خبرگزاری مهر، گروه استانها - کورش دیباج: تحول دیجیتال در اقتصاد، بیش از آنکه یک پروژه فناورانه باشد، یک تغییر در شیوه حکمرانی اقتصادی و مدیریت کسبوکارها محسوب میشود. به همین دلیل، بسیاری از کشورهایی که امروز در حوزه اقتصاد هوشمند پیشرو هستند، سالها پیش از توسعه سامانههای دیجیتال، سرمایهگذاری گستردهای در آموزش نیروی انسانی، تدوین قوانین متناسب با اقتصاد نوین و ایجاد زیرساختهای ارتباطی انجام دادهاند. تجربه این کشورها نشان میدهد فناوری زمانی به افزایش بهرهوری منجر میشود که فعالان اقتصادی بتوانند از ظرفیت آن به درستی استفاده کنند.
در چنین شرایطی، کارشناسان معتقدند ایران نیز برای حفظ رقابتپذیری اقتصادی، ناگزیر از حرکت در همین مسیر است؛ مسیری که البته با توجه به ساختار گسترده بازار، تنوع فعالیتهای اقتصادی و سابقه طولانی کسبوکارهای سنتی، نیازمند برنامهریزی تدریجی و واقعبینانه خواهد بود. از نگاه صاحبنظران، آینده اقتصاد ایران نه در حذف بازار سنتی، بلکه در پیوند تجربه ارزشمند آن با فناوریهای نوین، آموزش مستمر و مدیریت هوشمند رقم خواهد خورد.
آموزش و زیرساخت؛ دو ضلع جداییناپذیر تحول بازار
مهدی فهامی، اقتصاددان و مدرس دانشگاه در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: در کشورمان اگرچه طی سالهای اخیر توسعه خدمات الکترونیکی، سامانههای مختلف و گسترش تجارت آنلاین با سرعت بیشتری دنبال شده است، اما همچنان فاصله قابل توجهی میان ایجاد ابزارهای فناورانه و آمادهسازی بسترهای لازم برای استفاده مؤثر از آنها وجود دارد.
وی افزود: بسیاری از کسبوکارهای کوچک و متوسط هنوز در آغاز مسیر تحول دیجیتال قرار دارند و برای بهرهگیری از فناوریهای نوین، به آموزش، مشاوره و حمایتهای تخصصی نیاز دارند.
این اقتصاددادن تصریح کرد: در اقتصاد امروز، دادهها به اندازه سرمایه و نیروی انسانی اهمیت یافتهاند و تحلیل صحیح اطلاعات میتواند به پیشبینی رفتار بازار، مدیریت موجودی کالا، کاهش هزینهها و افزایش رضایت مصرفکنندگان کمک کند به همین جهت رقابت اقتصادی بیش از آنکه به حجم سرمایه وابسته باشد، به کیفیت تحلیل اطلاعات و سرعت تصمیمگیری وابسته خواهد بود.
وی با بیان اینکه توسعه مهارتهای نوین نیز به یکی از ضرورتهای اقتصاد آینده تبدیل شده است، گفت: ورود نسل جدید فناوریها، بسیاری از مشاغل را متحول کرده و در مقابل، فرصتهای تازهای برای کسبوکارها ایجاد کرده است. به همین دلیل، آموزشهای مهارتی دیگر تنها به فراگیری یک حرفه محدود نمیشود، بلکه شامل آشنایی با فناوریهای دیجیتال، مدیریت داده، بازاریابی نوین، ارتباط با مشتری و استفاده از ابزارهای هوشمند نیز خواهد بود.
بازار سنتی در آستانه یک گذار تاریخی
مهری سلیمی، فعال حوزه اقتصادی و بخش خصوصی در اصفهان در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: بازار ایران از ظرفیت قابل توجهی برای ورود به این مرحله برخوردار است. گستردگی شبکه توزیع، تجربه چندین دهه فعالیت صنفی، حضور نسل جوان و توسعه زیرساختهای ارتباطی، فرصتهایی را ایجاد کرده که در صورت برنامهریزی مناسب میتواند به افزایش بهرهوری و رقابتپذیری اقتصاد کشور منجر شود. با این حال، تحقق این هدف مستلزم آن است که برنامههای آموزشی، سیاستهای حمایتی و زیرساختهای فنی به موازات یکدیگر توسعه یابند.
وی ادامه داد: از سوی دیگر، هوشمندسازی اقتصاد به معنای کنار گذاشتن روشهای سنتی نیست زیرا تجربه ارزشمند بازارهای سنتی، شناخت دقیق نیازهای مشتریان و سرمایه اجتماعی شکلگرفته در این بخش، همچنان یکی از مهمترین مزیتهای اقتصاد ایران محسوب میشود. آنچه اهمیت دارد، ایجاد پیوند میان این تجربه تاریخی با ابزارهای نوین مدیریتی و فناوریهای روز است؛ پیوندی که میتواند ضمن حفظ هویت بازار، زمینه ارتقای کیفیت خدمات، افزایش شفافیت و بهبود فضای کسبوکار را فراهم کند.
این فعال حوزه اقتصادی با تاکید بر اینکه همزمان، نقش سیاستگذاری نیز در این مسیر تعیینکننده است، گفت: ثبات قوانین، هماهنگی میان دستگاههای اجرایی، استفاده از نظر متخصصان و پرهیز از تصمیمهای مقطعی، از جمله عواملی است که میتواند زمینه حرکت آرام و مستمر اقتصاد به سمت هوشمندسازی را فراهم کند. تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد هرچه سیاستگذاری مبتنی بر برنامههای بلندمدت و مشارکت ذینفعان باشد، فرآیند تحول نیز با هزینه کمتر و اثربخشی بیشتری همراه خواهد بود.
وی تاکید کرد: اکنون زمان آن رسیده است که نگاه به فناوری از یک ابزار جانبی فراتر رود و به عنوان بخشی از راهبرد توسعه اقتصادی کشور مورد توجه قرار گیرد. در چنین شرایطی، دیدگاه فعالان بازار و مدیرانی که سالها با مسائل اجرایی این حوزه درگیر بودهاند نیز میتواند تصویر روشنتری از نیازها، ظرفیتها و الزامات این مسیر ارائه کند.
زیرساختهای اقتصاد هوشمند در بازار ایران در حال توسعه است
در کنار دیدگاههای کارشناسی درباره آینده اقتصاد دیجیتال، فعالان بازار نیز معتقدند موفقیت در مسیر هوشمندسازی اقتصاد، تنها با توسعه فناوری محقق نمیشود و ایجاد زیرساختهای مناسب، آموزش مستمر و بهرهگیری از ظرفیت متخصصان، سه رکن اساسی این تحول به شمار میرود.
محمد نمکیزاده، رئیس اتاق اصناف مرکز استان اصفهان، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به شتاب تحولات فناوری در جهان اظهار کرد: امروز دنیا با سرعت زیادی به سمت استفاده از هوش مصنوعی حرکت میکند و اگر ما از این مسیر عقب بمانیم، فاصلهمان با اقتصاد جهانی بیشتر خواهد شد. از طرفی ورود به این عرصه تنها با طرح یک ایده یا راهاندازی چند سامانه امکانپذیر نیست، بلکه ابتدا باید زیرساختهای لازم فراهم و ریلگذاری مناسبی برای استقرار فناوری انجام شود.
وی با بیان اینکه موفقیت سامانههای هوشمند وابسته به کیفیت طراحی و اجرای آنهاست، افزود: سامانه زمانی میتواند به ساماندهی امور کمک کند که بر پایه شناخت دقیق مسائل و با مشارکت متخصصان شکل گرفته باشد. اگر زیرساختها فراهم نباشد یا افراد متخصص در فرآیند طراحی و تصمیمگیری حضور نداشته باشند، نتیجه مطلوب حاصل نخواهد شد.
نمکیزاده استفاده از ظرفیت کارشناسان را یکی از نیازهای امروز اقتصاد کشور دانست و گفت: در بسیاری از حوزهها باید از افراد متخصص همان حوزه بهره گرفت تا تصمیمها بر پایه تجربه، دانش و شناخت دقیق مسائل اتخاذ شود. به اعتقاد وی، هر اندازه فاصله میان تصمیمگیران و بدنه کارشناسی کمتر باشد، اجرای سیاستها نیز با موفقیت بیشتری همراه خواهد بود.
رئیس اتاق اصناف مرکز استان اصفهان همچنین بر اهمیت آموزش در مسیر تحول بازار تأکید کرد و گفت: توسعه هر فعالیت اقتصادی نیازمند آموزش مستمر است. به باور وی، صرف صدور مجوز برای ورود افراد به یک حرفه، بدون آنکه آموزشهای لازم در اختیار آنان قرار گیرد، نمیتواند تضمینکننده موفقیت کسبوکارها باشد و مهارتآموزی باید به عنوان بخشی از فرآیند توسعه فعالیتهای اقتصادی مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به تغییرات سریع فضای کسبوکار افزود: شرایط اقتصادی امروز با سالهای گذشته تفاوتهای زیادی پیدا کرده و فعالان اقتصادی هر روز با مسائل و الزامات جدیدی روبهرو هستند. از این رو، بهروزرسانی دانش، افزایش مهارتها و آشنایی با فناوریهای نوین، ضرورتی اجتنابناپذیر برای ادامه فعالیت در بازار محسوب میشود.
نمکیزاده در بخش دیگری از سخنان خود، نگاه مسئلهمحور را یکی از پیشنیازهای مدیریت کارآمد دانست و اظهار کرد: باید میان مسئله و مشکل تفاوت قائل شد. بسیاری از موضوعات، مسائل قابل بررسی و قابل حل هستند و زمانی که با چنین نگاهی به آنها پرداخته شود، امکان یافتن راهکارهای عملی نیز افزایش پیدا میکند. به گفته وی، اصلاح فرآیندها و بهبود عملکرد، نیازمند همین نوع نگاه در سطوح مختلف تصمیمگیری است.
وی با اشاره به ظرفیت گسترده شبکه توزیع کشور تصریح کرد: بازار ایران از توانمندیها و تجربیات ارزشمندی برخوردار است و اگر این ظرفیت با فناوریهای نوین، آموزش و زیرساختهای مناسب همراه شود، میتواند نقش مؤثرتری در افزایش بهرهوری و ارائه خدمات ایفا کند زیرا آینده اقتصاد در گرو پیوند تجربه بازار با دانش روز و فناوریهای نوین خواهد بود.
رئیس اتاق اصناف اصفهان خاطرنشان کرد: حرکت به سمت اقتصاد هوشمند، فرآیندی تدریجی است و نیازمند همکاری همه بخشهای مرتبط، از سیاستگذاران و دستگاههای اجرایی گرفته تا فعالان اقتصادی، مراکز آموزشی و متخصصان فناوری است.
بازار آینده؛ تلفیق تجربه، فناوری و سرمایه انسانی
علی زارعی، کارشناس هوشمندسازی بازار و مدرس دانشگاه در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: اقتصاد ایران در آستانه تحولی قرار گرفته که موفقیت در آن، بیش از هر چیز به ایجاد تعادل میان تجربه گذشته و نیازهای آینده وابسته است. بازار سنتی ایران طی دهههای متمادی توانسته است در شرایط گوناگون، از نوسانات اقتصادی گرفته تا تغییر الگوهای مصرف، نقش خود را در تأمین نیازهای جامعه حفظ کند؛ ظرفیتی که امروز نیز میتواند یکی از مهمترین پشتوانههای حرکت به سمت اقتصاد هوشمند باشد.
وی افزود: هوشمندسازی بازار به معنای تغییر هویت آن نیست، بلکه هدف اصلی، افزایش بهرهوری، ارتقای کیفیت خدمات، کاهش هزینههای مبادله، تصمیمگیری مبتنی بر داده و استفاده از ابزارهایی است که بتوانند فعالیتهای اقتصادی را با سرعت و دقت بیشتری هدایت کنند. در چنین شرایطی، فناوری زمانی به یک مزیت رقابتی تبدیل میشود که در کنار آن آموزش، مهارت، زیرساختهای پایدار و قوانین متناسب نیز توسعه یابد.
این مدرس دانشگاه تصریح کرد: توسعه اقتصاد دیجیتال صرفاً به واحدهای بزرگ اقتصادی محدود نمیشود. بخش قابل توجهی از ظرفیت اقتصاد ایران در کسبوکارهای کوچک و متوسط نهفته است؛ واحدهایی که در صورت دسترسی به آموزشهای کاربردی، ابزارهای نوین مدیریتی و خدمات فناورانه، میتوانند سهم مؤثرتری در افزایش بهرهوری، اشتغال و رونق اقتصادی ایفا کنند.
وی تاکید کرد: تقویت ارتباط میان دانشگاهها، مراکز علمی، شرکتهای دانشبنیان و فعالان اقتصادی میتواند یکی از حلقههای تکمیلکننده این مسیر باشد. انتقال دانش روز به فضای واقعی کسبوکار، توسعه آموزشهای تخصصی و بهرهگیری از تجربه فعالان بازار، زمینه شکلگیری نسلی از کسبوکارها را فراهم میکند که علاوه بر تکیه بر سرمایه انسانی، از فناوری نیز به عنوان ابزاری برای توسعه استفاده خواهند کرد.
زارعی با بیان اینکه هوشمندسازی اقتصاد نیازمند نگاه بلندمدت است، تاکید کرد: تحول در ساختار بازار، فرآیندی تدریجی است و با تصمیمهای کوتاهمدت یا اجرای مقطعی چند طرح محقق نخواهد شد. آنچه میتواند این مسیر را هموار کند، تداوم سیاستگذاری، ثبات در برنامهها، مشارکت فعالان اقتصادی و استفاده از ظرفیت نهادهای علمی و تخصصی در فرآیند تصمیمسازی است.
وی ادامه داد: در این میان، اصفهان به واسطه پیشینه تاریخی خود در تجارت، صنعت، تولید و خدمات، میتواند یکی از استانهای پیشرو در آزمودن الگوهای نوین مدیریت بازار باشد. وجود شبکه گسترده کسبوکارها، ظرفیتهای علمی، دانشگاهی و فناورانه و همچنین تجربه طولانی فعالان اقتصادی، فرصت مناسبی برای حرکت به سوی الگوهای نوین مدیریت اقتصادی فراهم کرده است؛ الگویی که در آن، تجربه بازار سنتی نه کنار گذاشته میشود و نه جای خود را به فناوری میدهد، بلکه این دو در کنار یکدیگر قرار میگیرند تا زمینه شکلگیری اقتصادی کارآمدتر، رقابتپذیرتر و متناسب با تحولات جهانی را فراهم کنند.
بازار ایران در مسیر حرکت به سوی اقتصاد هوشمند
از صحبت کارشناسان و فعالین حوزه لقتصاد و بازار در این گزارش می توان این استنباط را کرد که آنچه امروز بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد، شکلگیری یک نگاه مشترک به آینده اقتصاد است؛ نگاهی که در آن فناوری، آموزش، سرمایه انسانی، تجربه فعالان اقتصادی و سیاستگذاری علمی، اجزای یک منظومه واحد تلقی شوند. اگر چنین همافزایی شکل بگیرد، اقتصاد ایران خواهد توانست از فرصتهای پیشروی خود برای افزایش بهرهوری، ارتقای کیفیت خدمات، توسعه کسبوکارهای نوآور و تقویت جایگاه خود در اقتصاد منطقهای و جهانی بهره بیشتری ببرد؛ مسیری که هرچند زمانبر است، اما میتواند افق تازهای را پیش روی بازار کشور بگشاید.