پیام سپاهان - رجا /متن پیش رو در رجا منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
خبرگزاری دولت در گزارش خود مدعی شده که متن توافق احتمالی که «تا زمان پذیرش قطعی منتشر نخواهد شد»، «با دقت و وسواس بسیار» و «در سوءظن کامل به طرف مقابل» تهیه شده تا «جای هیچگونه تفسیر به رأی و فرار از تعهدی برای طرف مقابل وجود نداشته باشد»؛ ادعایی که بررسی آن در بندهای بعدی نشان میدهد تا چه میزان با واقعیت فاصله دارد.
این ادعا البته درباره برجام هم وجود داشت؛ همان زمان که جواد ظریف، توافق خسارت محض را حاصل «مذاکره کلمه به کلمه» و «بر اساس بیاعتمادی به آمریکا» عنوان میکرد!
خطوط قرمز رهبری: از «رعایت» تا «توجه»
در شرایطی که رسانه دولت تلاش دارد تا تصویری مثبت از این توافق ارائه کند، عبارت «رعایت» خطوط قرمز رهبر انقلاب به طرز عجیبی در این گزارش به «توجه» تقلیل پیدا کرده است. ایرنا در عبارتی محتاطانه نوشته است: «تمامی خطوط قرمز تعیین شده از سوی رهبر معظم انقلاب، آیتالله سید مجتبی خامنهای، در چارچوب نظارت مستمر شورای عالی امنیت ملی در متن مورد توجه قرار گرفته است.»
این مساله پس از آن که بخشی از جریان اصولگرایی با اسم رمز «لوبیای سحرآمیز» و «زمین سوخته» مقدمهساز عدول از خطوط قرمز شدند، اهمیت مضاعفی پیدا میکند؛ دقیقا مانند دوره برجام که ادعای جریان اصولگرایی در «توافق متوازن» و «عدم نزدیک شدن به خطوط قرمز» با توجیهاتی چون «خطوط قرمز مین نیستند که نشود از آن عبور کرد» راه را برای نقض شروط قطعی نظام باز کرد.
آینده نامعلوم شکل و محتوای مدیریت بر تنگه هرمز
بر خلاف ادعای ایرنا درباره «نگارش با دقت و پر وسواس متن»، توضیحات مرتبط با تنگه هرمز در این گزارش به شدت مبهم و مستعد تفاسیر غلط از سوی دشمن است. این گزارش ادعا کرده «تنها موضوع مورد اشاره [درباره تنگه هرمز]، عادی شدن عبور و مرور در صورت پایان جنگ و برقراری امنیت دریانوردی توسط کشورهای ساحلی است. تهران، راسا در گفتوگو با عمان به عنوان دیگر کشور ساحلی این مساله را حل و فصل میکند.»
این خبرگزاری البته توضیح نداده که طبق «متن با دقت و پر وسواس تفاهم» کدام کشتیها، با چه ضوابط و تحت کدام رژیم امنیتی خواهند توانست از تنگه هرمز عبور کنند؟ آیا تضمینی اخذ شده که آمریکا با هر توافقی که میان ایران و عمان منعقد شود همراهی کند و بهانه جدیدی برای فشار و مذاکره ایجاد نکند؟
وضعیت نامشخص محاصره دریایی و خروج آمریکا از منطقه
با وجود آن که در برخی نسخههای غیررسمی از متن احتمالی، «خروج نیروهای آمریکا از محیط پیرامون ایران» به شکل کلی و پرابهام ذکر شده، اما گزارش خبرگزاری دولت حتی در این حد نیز به این مساله نپرداخته و به طور کلی در مورد این محور دستاوردی برای ایران ذکر نکرده و در مساله محاصره نیز، علاوه بر متصل کردن به عبور و مرور از تنگه هرمز، پایان آن را معادل «رفع تهدیدها از عبور و مرور کشتیهای تجاری» قرار داده است.
این تفسیر خطرناک از پایان محاصره، به معنای ادامه حضور نظامی آمریکا در اطراف تنگه هرمز و باقی ماندن سایه تهدید بر سر این آبراه راهبردی ایران است. هرگونه رفع محاصره که منجر به خروج آمریکا از منطقه و مشخصاً محدوده تنگه هرمز نشود، عاملی برای مداخلات احتمالی آمریکا در این جغرافیا خواهد بود.
حفظ امکان برقراری مجدد و سریع محاصره دریایی، موجب خواهد شد تا اقتصاد کشور حتی در دوره مذاکرات ۶۰ روزه پیوسته در سایه تهدید باقی بماند، حال آن که بازگشایی تنگه هرمز فشار قیمتی نفت و انرژی را از بین برده و تا در صورت شکست مذاکرات، رساندن قیمت نفت به مرحله بحرانی زمان بیشتری به طول میانجامد.
وحدت ساحات و مساله اسرائیل
در گزارش ایرنا، بجز لبنان سخنی از سایر متحدان ایران به میان نیامده و مسئولیت پایان جنایات اسرائیل در لبنان به آمریکا واگذار شده است: «نام کشور لبنان به عنوان بخشی از توافق پایان جنگ در صورت امضای متن فعلی تفاهمنامه مورد اشاره قرار گرفتهاست و آمریکا تعهد میدهد که رژیم اسرائیل را وادار به پایان جنگ در لبنان، کند.»
نکته بسیار مهم در این بخش، عدم اشاره به «عقبنشینی اسرائیل از مناطق اشغال شده لبنان» و اکتفا به «پایان درگیری و جنگ» است. در صورت تحقق چنین اتفاقی، تمامی مناطق فعلی اشغال شده لبنان در اختیار اسرائیل باقی خواهد ماند و پیشروی او در آینده با سرعت و سهولت بیشتری رقم خواهد خورد.
علاوه بر این، تجربه آتشبس نشان داد که اسرائیل در هماهنگی کامل با آمریکا و به صورت عامدانه، قصدی برای پایان دادن به درگیری نه در ایران و نه در لبنان ندارد؛ این بدان معناست که با خروج آمریکا از جنگ، اسرائیل به روشهای دیگر و مداوماً علیه امنیت ایران اقدام خواهد کرد.
تضمینهای مبهم و مصارف نامشخص پولهای بلوکه
خبرگزاری دولت درباره داراییهای بلوکه کشور نوشته است: «تهران تضمینهای روشنی برای آزادی این داراییها بر اساس ساز و کارهای مشخص و مورد نظر خود دریافت کرده است»؛ بدون آن که درباره این «تضامین روشن» سخنی به میان آورده و از ماهیت آن رونمایی کند.
البته در بخش دیگری از همین گزارش، ایرنا ادعا کرده «طرفهای ثالث» به ایران تضامینی دادهاند و این یعنی، آمریکا هیچ تضمینی برای آزادسازی پولهای بلوکه ایران نداده است. این مساله از این جهت حائز اهمیت است که به گفته محمدباقر قالیباف، دقیقا همین روال در مذاکرات اسلامآباد رخ داد و با آن که میانجی پاکستانی تعهداتی در این زمینه به ایران داده بود، در نهایت با عدم تحقق این شرط، ایران پای میز مذاکره نشست.
علاوه بر این، نحوه هزینهکرد پولهای بلوکه در هالهای از ابهام است و مشخص نشده که ایران، چه میزان آزادی عمل در مدیریت این منابع خواهد داشت.
در گام بعد، آزادسازی بخشی از منابع نیز به مدت ۶۰ روزه مذاکرات احاله شده و این مساله، بدون شک به ابزار فشار طرف مقابل روی ایران در طول مذاکرات آتی تبدیل خواهد شد.
آینده نامعلوم تحریمها
در شرایطی که آمریکا در دوره آتشبس مکررا تحریمهای جدیدی علیه ایران وضع کرده و در واقع، دست خود را در مذاکرات بعدی پربارتر میکند، ایرنا نوشته است که تعیین تکلیف «تحریمهای وضع شده» به مذاکرات ۶۰ روزه منتقل شده است. نکته اساسی در این بین آن است که موضوع گفتگو درباره تحریم، صرفاً به «تحریمهای وضع شده تا کنون» محدود شده و دست آمریکا برای وضع «تحریمهای جدید» به هیچ عنوان بسته نخواهد بود.
از سوی دیگر، تجربه برجام نشان داد که آمریکا استفاده از «سلاح تحریم» را به هیچ عنوان متوقف نخواهد کرد و با ادبیاتی چون «توقف اجرا»، «رفع» و «تعلیق» مانع از خاتمه واقعی تحریم خواهد شد و این برگ، با بهانههایی همچون «تحریمهای کنگره» و «تحریمهای غیرهستهای» امتداد یافته و مجدداً وضع خواهند شد.
نسبت توافق با خطوط قرمز رهبری و بیانیه شعام
بررسی اجمالی گزارش خبرگزاری دولت از توافق احتمالی، نشان میدهد که بر خلاف ادعای اولیه ایرنا درباره «دقت و وسواس» در نگارش متن و همچنین «سوءظن شدید» به طرف مقابل، نه دقت لازم در نگارش دیده میشود و نه سازوکار اجرا به ترتیبی تنظیم شده که امکان «سوءاستفاده، نقض عهد و تفسیر به رای» طرف مقابل را سلب کند.
موارد ذکر شده در این گزارش به وضوح تایید میکند که بر خلاف ادعاها درباره «توجه به خطوط قرمز رهبری»، مفاد اصلی بیانیه شعام در روز آتشبس یعنی بخش مهمی از شروط ده گانه، انتقام و تنبیه متجاوز، و تثبیت دستاوردهای میدانی نیروهای مسلح در میز مذاکره، اساساً به وقوع نخواهد پیوست.
بازار ![]()