پیام سپاهان

آخرين مطالب

فرهنگ‌های عاشورایی از کجا می‌آید؟ فرهنگي

فرهنگ‌های عاشورایی از کجا می‌آید؟
  بزرگنمايي:

پیام سپاهان - ایسنا / از پیشینۀ لغوی و فرهنگی «روضه‌خوانی»، «زنجیرزنی»، «سقّایی»، «سلّه (صلّه)»، «سنج»، «سنگ‌زنی» و «سینه‌زنی» چه می‌دانیم و کدام یک از این‌ها در ادبیات کهن ما ریشه دارد؟
حسن ذوالفقاری، استاد زبان و ادبیات فارسی و پژوهشگر فرهنگ عامه که چندی پیش از دنیا رفت، در مقالۀ «فرهنگنامه عاشورا» (کیهان فرهنگی، خرداد 1372، شماره 98) به شرح برخی آیین‌های ایام محرم و عاشورا پرداخته است که در این مجال به بازخوانی برخی از آن‌ها می‌پردازیم.
روضه - روضه‌خوانی
روضه در لغت به‌معنای باغ است و رضوان و ریاض گرفته شده از آن. آن‌جا که حق تعالی فرمود: «روضه من ریاض الجنه» و در اصطلاح مجلسی است که در آن ذکر مصایب امام حسین یا دیگر معصومین و شهدا می‌رود. ذکر مصایب را روضه و ذاکر را روضه‌خوان می‌نامند. اما وجه تسمیه: 
پرآوازه‌ترین کتابی که از روی آن شرح این مصایب خوانده می‌شد کتاب «روضه‌الشهدا»ی حسین واعظ کاشفی بود. بعدها اصطلاح روضه‌خوانی درباب کتاب‌های دیگری چون «توفان البکاء» و «اسرار الشهاده» و... به کار رفت. 
رواج روضه‌خوانی بعد از تالیف این کتاب بوده است و از دوران صفویه این گونه مجالس شایع شد. 
روضه‌خوانی مقدمۀ پیدایش تعزیه‌خوانی شد. 

پیام سپاهان


زنجیرزنی
زنجیر مجموعۀ حلقه‌های متصل به هم است و واژه‌ای است پهلوی که در اوراق مانوی به شکل «زینچی هر» آمده است و زنجیرزنی عبارت است از عمل زنجیرزدن توسط دسته‌های در محرم. 

پیام سپاهان


سقّایی
از مشاغلی است که در ماه محرم عده‌ای بدان مشغول می‌شوند، به نشانۀ تشنگی سالار شهیدان. و سقایان تمثیلی از حضرت ابوالفضل العباس قمر بنی‌هاشم هستند. 
در «فتوت نامۀ سلطانی» بابی مستقل درباب سقایان آمده است: 
«... کان الله تبارک و تعالی و سقیهم ولهم شراباً طهوراً» و سقایی [را] از چهار پیغمبر و دوولی گرفته‌اند: نوح که آب شیرین به کشتی برد، ابراهیم، خضر، محمد و دوولی سلمان و عباس بن علی که در عاشورا مشک بر دوش کشید. و هر که امروز به عشق شهیدان کربلا سقایی می‌کند به متابعت و موافقت عباس علی است و این طایفه را «حیات‌بخشان» گویند».
حسین واعظ کاشفی آداب سقایی را ده می‌داند و وصله‌های سقایان شش است. آداب سقایی چند است: 1- طهارت بدن، 2- طهارت نفسانی، 3- ابتدا از دست راست کند، 4- به روی و ریا آب ندهد، 5- آب حلال بدهد، 6- طمع مزد نکند، 7- سخت‌رو و سخت‌گو نباشد، 8- بی‌اذن صاحب مجلس نیاید، 9- بر همکاران حسد نورزد، 10 - خرده‌های طریق را حفظ کند. 
سلّه (صلّه)
تمثیلی است از حجلۀ حضرت قاسم به اشکال گوناگون. افرادی که پیشاپیش آن حرکت می‌کردند نوحۀ حضرت قاسم را می‌خواندند. در گذشته به هر حجله پارچه‌های متعدد می‌آویختند و آن را به شکل‌های گوناگون تزیین می‌کردند و گاه آن را آیینه‌بندی نیز می‌کردند. 

پیام سپاهان


سنج
از آلات موسیقی و مخفف «سرنج» که در جشن‌ها و بازی‌ها با نقاره و دهل نواخته می‌شد. شامل دو طبقه رویین یا مسین که به هم زنند و مفرس و مبدل «جهنج» هندی است که آن را «جهنانج» نیز گویند. و «صنج» معرب آن است. 
«بفرمود تا سنج و هندی درای
به میدان درآرند با کرّنای»
(فردوسی)
سنگ‌زنی
در مراسم عاشورا برخی دسته‌ها دو چوب یا دو سنگ تراشیده به دست می‌گیرند و با اسلوب خاص به منظور تعزیت بر هم می‌زنند. این عمل به شکل‌های گوناگون در گوشه و کنار ایران اجرا می‌شود، چنان‌که بدین عمل در منطقۀ زفره اصفهان «جاق جاقی» یا چاخ چاخی یا چخ چخی گویند. 

پیام سپاهان


سینه‌زنی
به عنوان یکی از مراسم سوگواری همواره در میان اقوام به‌ویژه اعراب رواج داشته است. بر سر و سینه زدن روش معمول تعزیت بوده است. 
ابن بطوطه شرح آن را در «سفرنامه» خود آورده است. نوحه‌خوان با انتخاب نوحه‌های سنگین و متناسب با حرکات دست، سینه‌زنان در اجرای هر چه بهتر سینه‌زنی موثر است. 

لینک کوتاه:
https://www.payamesepahan.ir/Fa/News/370523/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

ارمغان میراث گذشتگان

راه اندازی سه چایخانه دائمی حرم مطهر رضوی+ عکس

طرح‌های پنجگانه کرامت در 104 محله استان اصفهان اجرا می‌شود

‌‌‌ انهدام کامل باندهای سرقت مسلحانه اصفهان در 4 ماهه نخست سال

طرز تهیه جواهر پلو یا مرصع پلو مجلسی + فوت و فن خوشمزه شدن

قند پارسی/ حکایتی از گلستان سعدی

این گوشی جدید بی ادعا، ریاکاری پرچمداران مدرن را برملا می کند

چگونه عملکرد گوشی قدیمی خود را بهبود ببخشیم؟

مشخصاتی جدید از ریلمی 9i 5G تأیید شد

بازی اسپایدرمن پلی‌استیشن به کامپیوتر آمد

احتمال وقوع سونامی در سواحل دریای خزر

سیگنال کاهشی ایران به بازار نفت

اظهارات نماینده ویژه ایران علیه پسر احمدشاه مسعود

آمریکا منتظر شورش

پاسخ منفی مسکن به دستور سران

ماجرای طلاق صوری با حربه صیغه 99 ساله!

طالبان و نقض سازمان‌یافته حقوق بشر و زنان

اصفهان، قهرمان والیبال نوجوانان کشور

نوجوانان اصفهان قهرمان رقابت های والیبال کشور شدند

کشف 53 تُن آجیل خارجی قاچاق از یک سوله در شاهین‌شهر

شش کشته و زخمی در اثر برخورد سه دستگاه خودرو در اتوبان کاشان_نطنز

افزایش 170 درصدی کشف احتکار در استان اصفهان/ کاهش 29 درصدی وقوع جرم در فضای مجازی

شوک اقتصادی، چه تاثیری روی ناشران و بازار کتاب گذاشت؟

کدام گوشی‌های سامسونگ اندروید 13 را دریافت خواهند کرد؟

روز غم و ماتم در قاهره

همه مقصران در پرونده ‌ قتل جوان محیط‌بان

رکوردشکنی تورم در بزرگ‌ترین بخش اقتصاد

کشف چهار لوح گِلی با قدمت دو هزار ساله

86 بیمار کووید 19 در منطقه کاشان بستری هستند

◄ کمک شهرداری تهران به اصفهان برای کنترل ترافیک

بستری 86 بیمار کووید 19 در کاشان و آران وبیدگل

ارتقای سطح فنی تعزیه با برگزاری چرخه استعدادیابی شبیه خوانی بسیج هنرمندان

درخواست صدور 235 هزار گذرنامه در استان اصفهان

«قلمزنی» اصفهان قدمتی به طول ادوار تاریخ

داستانک/ حکایت مشکل چاه آب روستا

شاعرانه/ "سرکش مشو که چون شمع از غیرتت بسوزد" از حافظ

اینترنت رایگان کم‌درآمدها فعال شد

اشتباه بزرگی که دارندگان گوشی آیفون مرتکب می شوند

گول تبلیغات رمزارزی سلبریتی‌ها را نخورید!

درصد تخطی بانک گردشگری در بخش رشد ترازنامه طی یک سال اخیر صفر بوده است

تهدید جان مردم از سوی نمایشگاه بین‌المللی/ قوه قضاییه ورود کند

المپیاد آتش نشانان جنوب آذربایجان غربی در بوکان به پایان رسید

تصادف زنجیره‌ای در محور کاشان - نطنز 3 کشته برجای گذاشت

تعطیلی واحد غیرمجاز آموزش خدمات پزشکی در مهاباد

توزیع ده‌ها هزار میلیارد تومان رانت در فولاد مبارکه در دولت گذشته

فرماندار ملارد: ساماندهی و خروج نمایشگاه داران خودرو از سرآسیاب در اولویت است

یکشنبه‌ها بیشترین تصادفات دراصفهان ثبت می‌شود

ریزش بیش از 4 واحد شاخص کل بورس امروز 25 مرداد1401

روایت تخلفات بی‌شمار ساخت متروپل آبادان از زبان مجلسی‌ها | همه دست‌هایی که در بالا رفتن این برج مرگ‌بار دخیل بودند

٨ میلیون مترمکعب آب به سمت تالاب‌های مهاباد رهاسازی شد