پیام سپاهان - اصفهان- پرویز جباری تندیس‌گر حیات‌وحش، بیش از چهل سال است که با نگاه هنرمندانه گونه‌های جانوری را چنان زنده بازآفرینی می‌کند که گویی مرز هنر و واقعیت در آثارش محو می شود.
خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها- ندا سپاهی : چهل سال است که دستان او میان فرم و بافت و رنگ زندگی می‌کند. هنر او نه تقلید طبیعت که ادای احترام به آن است؛ ادای دِینی به گونه‌هایی که زیستگاهشان هر روز تنگ‌تر و صدایشان آهسته‌تر می‌شود.
در کارگاهش اسکلت‌های چوبی و سیمی در انتظار شکل‌گرفتن و پوشیده‌شدن با مواد حجمی و بافت‌های مصنوعی هستند. هر تندیس، داستانی است از ساعت‌ها اندازه‌گیری با کولیس، از مطالعه آناتومی، از رنگ‌هایی که نور را همان‌گونه بازمی‌تابانند که پر واقعی! باور دارد تاکسیدرمی حیات‌وحش دیگر راه‌حل نیست؛ وقتی گونه‌ای رو به نابودی است، کشتن‌اش برای نمایش، ستم دوباره‌ای است. پس تندیس می‌سازد تا کودکان لمس کنند، تا دانشگاه‌ها بیاموزند، تا چشم‌ها باز شوند پیش از آن‌که دیر شود.
پرویز جباری تندیس‌گر حیات‌وحش ، یک عمر هنر و علم را پیوند داده و هنوز هم با همان شور ده سالگی، برای نجات حافظه طبیعی این سرزمین تندیس می‌سازد.
مشروح گفتگو با این هنرمند را در ادامه می‌خوانید؛
پرویز جباری هستم متولد ۱۳۴۶ در اصفهان. از کودکی علاقه‌مند و عاشق حیات‌وحش بودم و طراحی می‌کردم و نمونه‌ها را با مواد مختلف می‌ساختم. کم‌کم این مسیر ادامه پیدا کرد تا امروز که می‌توانم در حوزه هنر و فرهنگ برای علاقه‌مندان این عرصه خدمت کنم.
*چه چیزی شما را به سمت تندیس‌گری حیات وحش کشاند و چرا بیش از چهل سال در این مسیر ماندید؟
از حدود ۱۰ سالگی شروع کردم. حالا بیش از چهل سال است که در این رشته کار می‌کنم و به قول معروف مو در این راه سفید کردم؛ معتقدم هنر نیاز به تشویق دارد. هرچه نتیجه کار بهتر شود، انسان بیشتر انگیزه ادامه پیدا می‌کند. حس مثبتی که از این کار گرفته‌ام، باعث ماندگاری‌ام در این مسیر شده است. معلمان و استادان دانشگاه هم مشوقان مهمی بودند.
نمایشگاه‌های متعددی در دانشگاه شهید بهشتی تهران، دانشگاه اصفهان، فرهنگیان و ادارات حفاظت محیط زیست استان‌های مختلف برگزار کرده‌ام. این فعالیت‌ها نتیجه همان علاقه عمیق به طبیعت و حیات‌وحش بوده است.
*اولین تندیسی که ساختید چه بود و آن تجربه چه حسی به شما داد؟
اولین تندیسم یک پرنده بود؛ شکل ساده‌ای از طرح عقاب که خودم نقاشی کرده بودم و سعی کردم از روی آن طرحی دربیاورم. چون به‌خصوص به خانواده پرندگان شکاری که رو به انقراض هستند علاقه‌مندم، این کار را شروع کردم. مسلماً اولین تجربه‌ام حس خیلی مثبتی داشت و همین موضوع باعث شد تشویق شوم و بتوانم در این مسیر مداومت کنم.
*فرآیند ساخت یک تندیس را از ابتدا تا انتها توضیح دهید. کدام مرحله سخت‌ترین یا لذت‌بخش‌ترین است؟
ابتدا یک تصویر دقیق از گونه مورد نظر — از کتاب، منابع علمی یا اینترنت — انتخاب و بزرگ می‌کنیم. سپس اسکلت‌سازی آغاز می‌شود. هر قسمت جداگانه ساخته می‌شود: تنه، بال‌ها، پاها و سر. اسکلت بال‌ها قرینه ساخته و مونتاژ می‌شود. بعد از تکمیل اسکلت، مرحله پرداخت با مواد خمیری شروع می‌شود تا فرم نهایی شکل بگیرد. در پایان با رنگ‌های روغنی، همان تکنیک نقاشان روی بوم، رنگ‌آمیزی انجام می‌شود. همه مراحل لذت‌بخش است؛ وقتی کار با دقت پیش می‌رود و با استقبال روبه‌رو می‌شود، سختی به لذت تبدیل می‌شود.
*چطور به این دقت و واقع‌گرایی رسیدید که تشخیص تندیس از نمونه واقعی دشوار باشد؟
دقت اندازه‌گیری بسیار مهم است. با کولیس فاصله‌ها را تا یک‌صدم میلی‌متر کنترل می‌کنم؛ مثلاً فاصله دو چشم یا اندازه حلقه چشم. همین دقت باعث شد یک‌بار کارشناسان سازمان حفاظت محیط زیست گمان کنند پرندگان را صید و خشک کرده‌ام و نزدیک بود با من برخورد کنند، چون جریمه نگهداری گونه‌های زنده بسیار سنگین است. آن روز فهمیدم کار به واقعیت نزدیک شده است.
*تندیس‌گری را جایگزین مناسبی برای تاکسیدرمی می‌دانید. چرا؟
بله. بسیاری از گونه‌ها کمیاب و در معرض انقراض‌اند. تهدید فقط شکار نیست؛ تخریب زیستگاه‌ها و استفاده از سموم کشاورزی هم نسل آن‌ها را به‌شدت کاهش داده است. حتی در مناطقی که مردم شکار نمی‌کنند، آلودگی محیط‌زیست پرندگان شکاری مثل شاهین را تهدید کرده است. با ساخت تندیس می‌توان بدون آسیب به گونه، هم آموزش داد و هم آگاهی ایجاد کرد.
*وقتی روی گونه‌ای مثل شاهین یا گونه‌های خاص اصفهان کار می‌کنید، چقدر به داده‌های علمی وابسته هستید و چطور هنر را با واقعیت علمی ترکیب می‌کنید؟
بسیار زیاد. اگر اثر، طبیعی و دقیق نباشد، دانشگاه‌ها با ما همکاری نمی‌کنند. من با دانشگاه اصفهان، شهید بهشتی، تهران و دانشگاه‌های دیگر کار کرده‌ام. آن‌ها مشخصات علمی را در اختیار می‌گذارند و ما بر اساس همان داده‌ها تندیس می‌سازیم تا جنبه آموزشی و علمی اثر حفظ شود.
خوشبختانه مجوز موزه جانورشناسی را از سازمان میراث فرهنگی دریافت کرده‌ام. هنوز موزه به‌صورت رسمی راه‌اندازی نشده، اما در حال ساخت صدها نمونه از گونه‌های مختلف، از جمله گونه‌های منقرض‌شده، ماهیان، پرندگان و پستانداران هستم تا در آینده موزه‌ای تخصصی تشکیل شود.
*یکی از خاطره‌انگیزترین یا سخت‌ترین پروژه‌هایتان را تعریف کنید. چه چیزی آن را خاص کرد؟
همان برخورد محیط‌بانان که فکر کردند آثارم تاکسیدرمی واقعی است. آن لحظه نشان داد دقت کار به حدی رسیده که مرز میان هنر و واقعیت کم‌رنگ شده است. در کل، هنر برای من سراسر لذت است؛ حتی اگر تا دیروقت کار کنم، سختی حس نمی‌شود.
*اگر بخواهید یک پیام اصلی از طریق تندیس‌هایتان به نسل جوان منتقل کنید، آن پیام چیست؟ و چه آرزو یا پروژه‌ای دارید که هنوز محقق نشده و دوست دارید روزی آن را بسازید؟
امیدوارم این هنر بتواند در فرهنگ‌سازی محیط‌زیست و حفظ گونه‌های در خطر انقراض مؤثر باشد. می‌خواهم هم به علم از طریق دانشگاه‌ها خدمت کنم و هم گامی برای حفاظت از طبیعت بردارم؛ به‌ویژه برای گونه‌هایی که نسل‌شان رو به نابودی است.