پشت پرده حادثه فلای‌دبی

پیام سپاهان - فرارو /متن پیش رو در فرارو منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
حادثه پرواز فلای‌دبی از یک رویداد امنیتی به پرونده‌ای سیاسی و دیپلماتیک تبدیل شده است. اسرائیل مدعی اقدام تروریستی کمک‌خلبان است، اما عربستان و امارات این روایت را تأیید نکرده‌اند. نتانیاهو تلاش کرده حادثه را در چارچوب تهدیدهای امنیتی خارجی برجسته کند. همزمان، اختلاف با ریاض درباره ورود هواپیمای نجات اسرائیلی و افزایش همکاری‌های امنیتی با امارات، ابعاد منطقه‌ای این پرونده را پررنگ‌تر کرده است.
المیادین| حادثه‌ای که در جریان پرواز یک هواپیمای فلای‌دبی رخ داد، به‌سرعت از یک رویداد امنیتی به موضوعی سیاسی و دیپلماتیک تبدیل شد؛ با این حال، تا زمان تنظیم این گزارش، نه عربستان سعودی و نه امارات متحده عربی روایت مطرح‌شده از سوی اسرائیل درباره «اقدام تروریستی» کمک‌خلبان هواپیما را تأیید نکرده‌اند. روایت اسرائیلی مدعی است کمک‌خلبان قصد داشته هواپیما را در اختیار بگیرد و آن را همراه با مسافران منهدم کند، اما جزئیات این روایت همچنان با ابهام‌ها و پرسش‌هایی روبه‌رو است.
با وجود این ابهامات، مقام‌های اسرائیلی از همان ابتدا حادثه را با فرض تروریستی بودن آن دنبال کردند. در مرحله نخست، احتمال یک اقدام فردی یا آنچه در ادبیات امنیتی «گرگ تنها» نامیده می‌شود مطرح شد، اما همزمان در اسرائیل تلاش‌هایی برای یافتن ارتباط احتمالی این حادثه با ایران یا گروه‌های نزدیک به تهران شکل گرفت.
نتانیاهو و تلاش برای باز کردن پرونده ایران
بنیامین نتانیاهو در گفت‌وگو با شبکه فاکس نیوز اعلام کرد که هنوز برای تعیین نقش احتمالی ایران در این حادثه زود است، اما تأکید کرد که تحقیقات را دنبال خواهد کرد و احتمال مشارکت اسرائیل در روند تحقیق را نیز مطرح کرد. بر اساس روایت مطرح‌شده، اسرائیل از عربستان خواسته بود امکان دسترسی به فرد متهم و انجام تحقیقات از او را فراهم کند؛ درخواستی که با مخالفت ریاض روبه‌رو شد. در پی این مخالفت، نتانیاهو با دونالد ترامپ تماس گرفت تا درباره ادامه همکاری در تحقیقات و فشار بر عربستان هماهنگی شود.
از منظر سیاسی، این حادثه برای نتانیاهو فرصت ایجاد یک دستور کار امنیتی جدید را فراهم کرده است؛ موضوعی که می‌تواند توجه افکار عمومی اسرائیل را از برخی پرونده‌های داخلی و سیاسی به سمت تهدیدهای خارجی منحرف کند.
سایه هفتم اکتبر بر سیاست داخلی اسرائیل
یکی از مهم‌ترین پرونده‌هایی که حادثه هواپیما در فضای سیاسی اسرائیل تحت‌الشعاع قرار داده، مسئله مسئولیت نتانیاهو در قبال حملات هفتم اکتبر است. در هفته‌های اخیر گزارش‌ها و اظهارنظرهایی درباره هشدارهای پیش از این حملات و میزان اطلاع نخست‌وزیر اسرائیل از خطرات احتمالی مطرح شده بود. در چنین فضایی، حادثه پرواز فلای‌دبی به‌سرعت جایگاه قابل‌توجهی در فضای رسانه‌ای اسرائیل پیدا کرد و بحث درباره تهدیدهای امنیتی خارجی را بار دیگر به مرکز توجه آورد. نتانیاهو نیز با حضور در کنار شماری از مسافران هواپیما و اظهارنظر درباره حادثه، تلاش کرد تصویری از واکنش سریع دولت و اولویت دادن به امنیت شهروندان ارائه کند.
همزمان، رسانه‌های نزدیک به جریان راست اسرائیل نیز از این حادثه برای تأکید بر هشدارهای امنیتی پیشین نتانیاهو استفاده کردند. به نقل از اسرائیل کاتس، وزیر جنگ اسرائیل، حادثه هواپیما «تلاشی برای انجام یک حمله جهادی» توصیف شد و او تأکید کرد هشدارهای امنیتی نخست‌وزیر و مقام‌های امنیتی باید جدی گرفته شوند. آمیت سیگال، روزنامه‌نگار نزدیک به نتانیاهو، نیز این حادثه را نشانه‌ای از تلاش برای ضربه زدن به اسرائیل در آستانه انتخابات دانست و در مطلب دیگری به اختلافات اخیر میان شاباک و شرکت‌های هواپیمایی اسرائیلی درباره سطح تدابیر امنیتی در فرودگاه‌های امارات اشاره کرد.
امنیت یا ابزار انتخاباتی؟
در روایت سیگال، شاباک پیشتر درباره کافی نبودن ترتیبات امنیتی در فرودگاه‌های امارات هشدار داده بود و این نگرانی را مطرح کرده بود که سطح امنیتی موجود برای پروازهای اسرائیلی کافی نیست. او همچنین احتمال ارتباط این هشدارها با حادثه اخیر را مطرح کرد؛ هرچند هواپیمای درگیر در حادثه متعلق به یک شرکت خارجی بود.
از این منظر، حادثه هواپیما می‌تواند به نتانیاهو کمک کند تا موضوع امنیت خارجی را در مرکز فضای انتخاباتی قرار دهد؛ موضوعی که با دستور کار مخالفان او تفاوت دارد. مخالفان نتانیاهو بیشتر بر مسائل داخلی، بحران‌های سیاسی و موضوع سربازی یهودیان حریدی و همچنین مسئولیت دولت در قبال ناکامی‌های داخلی تمرکز دارند.
در مقابل، نخست‌وزیر اسرائیل با برجسته کردن تهدیدهای امنیتی خارجی می‌تواند بحث سیاسی را به سمت مسئله‌ای سوق دهد که سال‌ها یکی از محورهای اصلی سیاست او بوده است: حفظ امنیت اسرائیل در برابر تهدیدهای منطقه‌ای.
تلاش برای استفاده از حادثه در روابط با عربستان
یکی دیگر از پیامدهای حادثه، ارتباط آن با روابط اسرائیل و عربستان سعودی است. بر اساس گزارش رسانه‌های اسرائیلی، مقام‌های اسرائیلی انتظار داشتند ریاض در شرایط اضطراری اجازه دهد یک هواپیمای نجات اسرائیلی برای انتقال مسافران اسرائیلی وارد خاک عربستان شود.
شرکت هواپیمایی ال‌عال پیشنهاد اعزام هواپیما داده بود و حتی گزینه استفاده از هواپیمای نیروی هوایی اسرائیل نیز مطرح شده بود. در مقطعی نیز احتمال اعزام هواپیمایی بدون نشان و علائم اسرائیلی بررسی شد. اما عربستان با این گزینه‌ها موافقت نکرد و در نهایت مسافران اسرائیلی با یک پرواز دیگر فلای‌دبی عربستان را ترک کردند.
به نوشته رسانه‌های اسرائیلی، این تصمیم برای برخی مقام‌های اسرائیلی غیرمنتظره بود. یک منبع نزدیک به دربار سعودی نیز در این روایت تأکید کرده است که اسرائیل نمی‌تواند عادی‌سازی روابط را به‌صورت یک امر تحمیلی پیش ببرد. به این ترتیب، حادثه هواپیما نه‌تنها نتوانست به یک حضور مستقیم اسرائیلی در خاک عربستان منجر شود، بلکه اختلاف دو طرف درباره حدود همکاری امنیتی را نیز آشکار کرد.
امارات و گسترش همکاری‌های امنیتی
در سوی دیگر، حادثه بر روابط امنیتی اسرائیل و امارات نیز اثر گذاشت. بر اساس گزارش کانال ۱۲ اسرائیل، پس از حادثه و در پی تهدید اسرائیل به لغو پروازهای فلای‌دبی به اسرائیل، امارات با برخی درخواست‌های امنیتی اسرائیل موافقت کرده است. از جمله این اقدامات، ارسال مشخصات دو خلبان جایگزین هواپیما به موساد و شاباک برای بررسی‌های امنیتی عنوان شده است. پس از بررسی و تأیید اطلاعات توسط دستگاه‌های امنیتی اسرائیل، هواپیما اجازه پرواز به مقصد تل‌آویو پیدا کرد.
همچنین گزارش شده است که دو طرف درباره همکاری مستقیم برای مقابله با عناصر افراطی و افزایش تدابیر امنیتی در فرودگاه‌ها و مسیرهای هوایی گفت‌وگو کرده‌اند. اگر این گزارش‌ها درست باشد، حادثه می‌تواند زمینه‌ای برای افزایش حضور اطلاعاتی و امنیتی اسرائیل در روند تأمین امنیت پروازهای منطقه‌ای ایجاد کند؛ مسئله‌ای که فراتر از یک حادثه هوایی، پیامدهای سیاسی و امنیتی گسترده‌تری خواهد داشت.
یک حادثه، چند دستور کار سیاسی
آنچه در نهایت اهمیت دارد، نحوه تبدیل شدن یک حادثه هوایی به موضوعی فراتر از حوزه هوانوردی است. در روایت ارائه‌شده، نتانیاهو تلاش کرده است از این حادثه برای تقویت چند دستور کار همزمان استفاده کند: برجسته کردن تهدیدهای امنیتی خارجی، تقویت ادعای خود درباره اعتبار هشدارهای امنیتی، کاهش تمرکز بر پرونده هفتم اکتبر، افزایش فشار بر عربستان در زمینه همکاری‌های امنیتی و پیشبرد همکاری اطلاعاتی با امارات. با این حال، بخش قابل‌توجهی از این روایت همچنان بر گزارش‌ها و ادعاهای رسانه‌های اسرائیلی استوار است و عربستان و امارات همه این ادعاها را به‌طور رسمی تأیید نکرده‌اند.
از همین رو، اهمیت اصلی حادثه در حال حاضر تنها به آنچه در داخل هواپیما رخ داده محدود نیست؛ بلکه به این پرسش بازمی‌گردد که آیا یک حادثه امنیتی می‌تواند به اهرمی برای بازتعریف همکاری‌های امنیتی اسرائیل با کشورهای عربی خلیج فارس تبدیل شود یا خیر. در صورت تداوم این روند، پرونده هواپیما می‌تواند از یک حادثه منفرد به بخشی از رقابت گسترده‌تر بر سر امنیت، عادی‌سازی روابط و نفوذ اطلاعاتی در خلیج فارس تبدیل شود.