اوکراین و روسیه؛ جنگ زیرساختی با هدف درهم شکستن اراده

پیام سپاهان - اکو ایران /متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
فارن‌افرز در گزارشی تحلیلی پیرامون جنگ روسیه و اوکراین می‌نویسد: از آغاز ماه ژوئیه، پهپادها و موشک‌های روسیه با شدتی کم‌سابقه کی‌یف را به وحشت انداخته‌اند. آژیرهای حمله هوایی شب و روز به صدا درمی‌آیند، ساکنان را از نزدیک شدن حملات باخبر می‌کنند و مردم را به دویدن به سمت پناهگاه‌های زیرزمینی وادار می‌کنند. بسیاری از پهپادها سرنگون شده‌اند، اما همه آنها نه؛ و موشک‌های بالستیک نیز عمدتاً از پدافند عبور کرده‌اند، ساختمان‌ها را ویران کرده و غیرنظامیان را کشته‌اند؛ تاکنون حدود ۱۰۰ نفر جان خود را از دست داده‌اند.
کی‌یف اکنون نزدیک به پنج سال است که جنگ را تحمل می‌کند و بنابراین ساکنان آن به سختی‌ها عادت کرده‌اند؛ اما این نوع بدبینی تازگی دارد. در نیمه نخست سال ۲۰۲۶، ناظران در حال جشن گرفتن چیزی بودند که به نظر می‌رسید نقطه عطفی در جنگ باشد. پس از یک سال پیشروی فرسایشی روسیه، اوکراین یاد گرفته بود چگونه حملات دقیق در برد متوسط و بلند انجام دهد و به این ترتیب می‌توانست اهداف روسیه را در عمق پشت خطوط مقدم هدف قرار دهد. در نتیجه، پیشروی مسکو متوقف شد. روسیه که پیش از آن نیز تعداد زیادی از نیروهایش را از دست می‌داد، متحمل تلفاتی شد که به نظر می‌رسید ادامه آنها برایش پایدار نیست. بسیاری از تحلیلگران شروع به گمانه‌زنی کردند که کرملین ممکن است به‌زودی چاره‌ای جز دستیابی به توافق نداشته باشد.
اما توانایی‌های جدید اوکراین نتوانست پیروزی را به ارمغان بیاورد؛ و روسیه در تابستان امسال استفاده از موشک‌های بالستیک را به‌شدت افزایش داد و پهپادهای سریع، دوربرد و جت‌موتور را در مقیاسی بی‌سابقه به کار گرفت. این کشور همچنین دامنه اهداف خود را گسترش داد. پیش از این، ارتش روسیه تقریباً تمام قدرت آتش خود را بر شهرها و مناطقی در نزدیکی خطوط مقدم، به‌ویژه در منطقه دونباس در شرق اوکراین، متمرکز می‌کرد؛ اما اکنون حملات گسترده به شهرهای واقع در مناطق داخلی اوکراین، به‌ویژه کی‌یف، را آغاز کرده است. حتی مناطقی در امتداد مرز غربی اوکراین نیز به تیررس رسیده‌اند.
مجموع این تغییرات نشان‌دهنده نظریه جدید روسیه برای پیروزی است. مسکو دیگر امیدوار نیست که صرفاً با تصرف شهرها یا حتی با تضعیف زیرساخت‌های انرژی اوکراین، پیروز شود. در عوض، می‌خواهد با ایجاد اختلال در کل اقتصاد اوکراین و ایجاد رعب در مراکز شهری، روحیه مردم را درهم بشکند. هدف این است که زندگی در شهرها آن‌قدر غیرقابل‌تحمل شود که ساکنان و کسب‌وکارها از آنها فرار کنند و ارتباطات لجستیکی میان مناطق شهری قطع شود. محاسبه مسکو این است که این وضعیت، اوکراینی‌ها را بیش از پیش از دولت خود، به دلیل ناتوانی در حفاظت از آنها، خشمگین خواهد کرد و در نتیجه انسجام و عزم داخلی کشور را که مدت‌ها مورد تحسین قرار گرفته، تضعیف خواهد کرد.
هیچ تضمینی وجود ندارد که این طرح موفق شود. اوکراین کشوری بزرگ و غیرمتمرکز است و توانایی و تاب‌آوری آن به‌مراتب بیشتر از چیزی است که حتی بسیاری از حامیانش تصور می‌کنند؛ اما اقتصاد این کشور در وضعیت بسیار دشواری قرار دارد و دولت با کسری بودجه‌ای مواجه است که برای جبران آن به کمک خارجی نیاز دارد. مسکو روی این موضوع حساب کرده که چنین کمکی به‌زودی از راه نخواهد رسید. در عوض، روسیه تصور می‌کند بهایی که واشنگتن و اروپا حاضرند برای حمایت از کی‌یف بپردازند محدود است، درحالی‌که بهایی که روسیه حاضر است برای فتح اوکراین بپردازد، محدودیتی ندارد. بنابراین، هدف اصلی روسیه نه سرزمین اوکراین است و نه زیرساخت‌های آن؛ بلکه اراده مردم اوکراین و شرکای این کشور است.
تقلا برای بقا
هیچ‌کس در اوکراین از پیامدهای حمله روسیه در امان نبوده است. مردم از هر شهر و منطقه‌ای برای دفاع از کشورشان جنگیده و کشته شده‌اند. فروشگاه‌ها در همه‌جا با کمبود کالا مواجه‌اند و اقتصاد کوچک شده است. بااین‌حال، تهاجم روسیه همه نقاط کشور را به یک اندازه تحت تأثیر قرار نداده است. ساکنان مناطق نزدیک به خطوط مقدم با بمباران‌های مداوم و تهدید قریب‌الوقوع اشغال روبه‌رو بوده‌اند، درحالی‌که کسانی که در مناطق دورتر از جبهه زندگی می‌کنند، گاهی می‌توانند جنگ را از ذهن خود خارج کنند.
اکنون که روسیه مناطقی دور از میدان نبرد را هدف قرار می‌دهد، این وضعیت در حال تغییر است؛ برای مثال، ساکنان کی‌یف پیش‌تر هفته‌ای چند بار با حملات پهپادی و موشکی مواجه می‌شدند؛ حملاتی مختل‌کننده، اما نه آن‌قدر شدید که مانع ادامه زندگی روزمره مردم شهر شود. اکنون روسیه به‌طور مداوم، شب و روز، پرتابه‌هایی به سوی پایتخت می‌فرستد. یک ماه پیش، ما که در شهر زندگی می‌کردیم، شب‌ها با این انتظار می‌خوابیدیم که احتمالاً حمله بزرگی در طول شب انجام خواهد شد، اما می‌دانستیم که پس از آن احتمالاً یک روز کاری عادی خواهیم داشت. امروز با آژیرهای مداوم و هرج‌ومرج زندگی می‌کنیم.
تاکنون کی‌یف بیشترین سهم از بمباران‌های فزاینده مسکو را متحمل شده است؛ اما حملات روسیه اکنون به دیگر شهرهایی که نسبتاً در امان بودند نیز رسیده است. در شب ۳۰ ژوئیه، روسیه بیش از ۲۰ موشک کروز به سوی لویو شلیک کرد؛ شهری که تنها ۴۵ مایل با مرز لهستان فاصله دارد. در سراسر کشور نیروهای مسکو در حال نابود کردن انبارها، مراکز توزیع دارو و مراکز داده‌ای هستند که امکان دسترسی به اینترنت را فراهم می‌کنند. ممکن است روزی تأسیساتی را نیز هدف قرار دهند که سیستم‌های فاضلاب اوکراین را فعال نگه می‌دارند.
ترور و وحشتی که از آسمان بر سر مردم می‌بارد، جامعه اوکراین را فرسوده کرده است. مردم برای حفظ عملکرد اقتصاد، در شرایطی که دائماً خود را با وضعیت‌های دشوارتر وفق می‌دهند، دست به کارهایی شگفت‌انگیز می‌زنند و به‌حق ستایش جهانیان را برانگیخته‌اند؛ اما مهم است درک کنیم که اوکراینی‌ها به این دلیل استوار مانده‌اند که می‌دانند تسلیم شدن، زندگی را حتی بدتر خواهد کرد؛ همان‌طور که رفتار روسیه در مناطق اشغالی این موضوع را نشان می‌دهد. بااین‌حال، ممکن است آنها نتوانند برای همیشه مقاومت کنند. در حال حاضر نشانه‌ای وجود ندارد که کشور به نقطه فروپاشی رسیده باشد؛ اما هیچ‌کس نمی‌تواند بگوید این نقطه دقیقاً کجاست.
چرا اروپا از دارایی‌های روسیه استفاده نمی‌کند؟
توان اوکراین برای تقویت موقعیت خود به‌تنهایی محدود است. مهم نیست کی‌یف چه تعداد اصلاحات انجام دهد؛ واقعیت تلخ این است که این کشور پول کافی برای تأمین هزینه‌های خود ندارد. دولت برآورد کرده است که تا سپتامبر ۲۰۲۶، برای تأمین نیازهای خود در سال ۲۰۲۷ به ۵۲ میلیارد دلار تأمین مالی خارجی نیاز خواهد داشت که در حال حاضر تنها ۲۰ میلیارد دلار آن تضمین شده است.
به‌طور سنتی، ایالات متحده و اروپا با اعطای کمک‌های بلاعوض و وام به کی‌یف کمک کرده‌اند تا نیازهای بودجه‌ای خود را تأمین کند؛ اما واشنگتن به‌صراحت اعلام کرده است که دیگر حمایت مالی از کی‌یف ارائه نخواهد کرد. اتحادیه اروپا برای سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ حدود ۱۰۰ میلیارد دلار کمک در نظر گرفته است، اما با توجه به فشارهای مالی و سیاسی که کشورهای عضو با آن روبه‌رو هستند، تمایلی به اختصاص منابع بیشتر ندارد.
بدیهی‌ترین راه‌حل این خواهد بود که اتحادیه اروپا دارایی‌های مسدودشده روسیه را که بالغ بر ۳۰۰ میلیارد دلار است، در اختیار اوکراین قرار دهد. اعضای این اتحادیه عموماً از واگذاری این پول به کی‌یف حمایت می‌کنند؛ اما بخش اعظم این دارایی‌ها در یوروکلیر، یک سپرده‌گذاری اوراق بهادار در بلژیک، مسدود شده است و بروکسل نگران است که انتقال این دارایی‌ها به اوکراین موجب طرح پرونده‌های قضایی شود و در نهایت اتحادیه را مجبور کند پول مسکو را بازگرداند.
بانک مرکزی اروپا و بروکسل همچنین نگران‌اند که مصادره ذخایر روسیه به جایگاه یورو و اعتبار بلژیک به‌عنوان یک پناهگاه امن مالی آسیب بزند. واشنگتن نیز از سوی خود می‌خواهد این دارایی‌ها همچنان مسدود بمانند تا بتواند از آنها به‌عنوان اهرمی در برابر مسکو استفاده کند؛ اما اگر کشورهای اتحادیه اروپا نتوانند نیازهای مالی اوکراین را خودشان تأمین کنند، باید نگرانی‌های آمریکا را نادیده بگیرند و با تضمین مشترک، نگرانی‌های بلژیک درباره پیامدهای حقوقی را برطرف کنند. حتی اگر تصمیم بگیرند خودشان پول بیشتری پرداخت کنند، انتخاب میان برداشت پول از جیب خودشان یا از روسیه باید روشن باشد.
ناتو از کمک به اوکراین چه منفعتی می‌برد؟
بسیاری از مقامات غربی به‌خوبی می‌دانند اوکراین به چه چیزی نیاز دارد و آنها چه کاری باید انجام دهند؛ اما پس از نزدیک به پنج سال جنگ، آنها شروع به گلایه از ضرورت ادامه حمایت از کی‌یف کرده‌اند. حتی برخی رهبران، از جمله دونالد ترامپ با افزایش فشار بر پوتین مخالف‌اند و امیدوارند بتوانند با متقاعد کردن و جلب نظر او، وی را به توافقی ترغیب کنند.
اما واقعیت این است که دیپلماسی قادر نخواهد بود به جنگ پایان دهد. حتی اگر کی‌یف با واگذاری سرزمین‌های دونباس که همچنان در اختیار دارد موافقت کند، همان‌طور که روسیه خواسته است، کرملین همچنان راضی نخواهد شد. پوتین سال‌هاست از نظر ایدئولوژیک خود را متعهد به تحت سلطه درآوردن تمام اوکراین کرده و برای کنترل سراسر این کشور، بارها به آن حمله کرده است. اکنون او عملاً خود را در وضعیت جنگ دائمی گرفتار کرده است. رئیس‌جمهور روسیه اقتصاد و نظام سیاسی کشور را حول جنگ بازطراحی کرده، سرمایه‌گذاری را به کارخانه‌های تولید سلاح هدایت کرده و حامیان پر سر و صدای جنگ را به چهره‌های محوری در دولت تبدیل کرده است. در نتیجه، پایان دادن به جنگ برای حکومت او خطر بیشتری نسبت به ادامه و گسترش نبرد خواهد داشت.
بااین‌حال، برخی رهبران غربی وسوسه شده‌اند که کی‌یف را کنار بگذارند، زیرا معتقدند این مسئله اهمیت چندانی برای دولت‌های آنها ندارد؛ اما این طرز فکر وارونه است: کمک به اوکراین برای پایان دادن قطعی به جنگ، کاملاً در راستای منافع خود ناتو است.
روسیه ممکن است حتی پیش از پایان جنگ کنونی به خاک ناتو حمله کند. جاه‌طلبی‌های پوتین، در نهایت، فراتر از همین یک همسایه است. تبلیغات روسیه طی ۲۰ سال گذشته واشنگتن و تمام اروپا را دشمنان این کشور معرفی کرده است. پیش‌نویس معاهداتی که او در دسامبر ۲۰۲۱ به ایالات متحده ارائه کرد، درحالی‌که مقامات آمریکایی تلاش می‌کردند از جنگ جلوگیری کنند، خواستار عقب‌نشینی حضور ناتو تا مرزهای این ائتلاف در سال ۱۹۹۷ بود. پوتین اکنون نیز دست به انواع تحریکات علیه کشورهای عضو ناتو می‌زند، از جمله با به پرواز درآوردن پهپادها بر فراز قلمرو این ائتلاف؛ در نتیجه، بسیاری از مقامات ارشد غربی سرانجام هشدار می‌دهند که حمله روسیه به اتحادیه اروپا کاملاً محتمل است.
اگرچه ممکن است روسیه برای آغاز چنین عملیاتی منتظر تحقق اهداف خود در اوکراین نماند، اما اگر این کار را انجام دهد، درگیری حاصل به‌ویژه ویرانگر خواهد بود. ارتش اوکراین در حال حاضر تنها نیروی واقعی موازنه‌کننده قدرت نظامی روسیه در قاره اروپاست و در آن صورت این ارتش علیه خود اروپا به کار گرفته خواهد شد.
در مقابل، ارائه کمک به اوکراین در حال حاضر به ناتو کمک می‌کند بخش بزرگی از دانش و تجربه‌ای را که نیروهای کی‌یف را تا این اندازه مؤثر کرده است، جذب کند. شرکت‌های دفاعی اوکراین نوآوری‌های مهمی انجام داده‌اند که هم‌اکنون نیز در اختیار شرکای خود قرار می‌دهند و می‌توانند دانش و فناوری بیشتری را منتقل کنند. اما شرکت‌های اوکراینی با کمبود سرمایه و نبود مکان‌های امن برای توسعه ظرفیت تولید خود مواجه‌اند. برای مثال، در حال حاضر تنها حدود ۳۰ درصد از ظرفیت تولید شرکت‌های دفاعی اوکراین تأمین مالی شده است.