پیام سپاهان - اعتماد /متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
تداوم رایزنیهای تهران و واشنگتن در نیویورک، در شرایطی که دوطرف همچنان بر سر مولفههای اصلی مذاکره اختلاف دارند، بیش از آنکه نشانه حرکت سریع به سمت توافق باشد، بیانگر تلاش برای یافتن متغیرهای مشترک و تنظیم مجدد دستورکار مذاکرات است.این درحالی است که در کوتاهمدت، تداوم فشار اقتصادی و محاصره دریایی در کنار اقدامات نظامی محدود، میتواند جایگزین موقت مسیر توافق شود؛ سناریویی که احتمال دستیابی سریع به توافق را کاهش میدهد. کوروش احمدی، دیپلمات پیشین کشورمان در نیویورک در پاسخ به پرسش «اعتماد» پیرامون ادعاها درخصوص تشدید تحرکات میانجیها به منظور نزدیک کردن مواضع تهران و واشنگتن و در عین حال تناقضگویی دونالد ترامپ و چشمانداز رایزنیها گفت: در اینکه ترامپ به عنوان رییس یک کشور بدون اغراق رکورددار تغییر موضع و ضدونقیضگویی شاید در تاریخ باشد و در این باره تردیدی نیست، اما یکی از دلایل تغییر مداوم مواضعش برخورد او با امور شخصی است، ترامپ در لحظه زندگی میکند، به روند تصمیمگیری سیاسی در یک دولت مدرن که باید از نهادها و پرسنل حرفهای شروع شود و بعد به سطوح عالی برای تصمیمگیری نهایی برسد، بیاعتنا است. به باور احمدی او شورای امنیت ملی امریکا را عملا کنار گذاشته و بدنه حرفهای وزارت خارجه را نیز به حاشیه رانده است و تصمیمگیریها را شخصا و حداکثر در یک جمع کوچک مرکب از تعدادی از همکاران معاملات ملکی قدیمش میگیرد. درنتیجه حرفها و تصمیمات ترامپ سنجیده و فکرشده، نیست و به راحتی دستخوش تغییر میشود. این تحلیلگر ارشد روابط بینالملل در ادامه به «اعتماد» گفت: البته در مورد خاص اتفاقات اخیر و جاری در نیویورک، به تصور من تا اینجا تناقضی بین رد طرح ایران و تمایل ترامپ به ادامه مذاکرات با ایران وجود ندارد، چراکه فرض بر این است که بهرغم رد طرح ایران، مذاکرات میتواند ادامه یابد تا شاید طرفین به متغیرهایی که مورد توافق طرفین باشد، دست یابند. در مورد تنگه هرمز نیز به نظر میرسد که سیاست ایران تمرکز بر این آبراه و طرح آن به عنوان مابهازا در برابر دریافت امتیازاتی از امریکا و خارج کردن موضوع هستهای از مذاکرات است، درحالی که امریکا مدعی است که تنگه هرمز را باز کرده و خواستار تمرکز بر برنامه هستهای ایران است.
سناریوهای پیش رو
این دیپلمات پیشین کشورمان در سازمان ملل در ادامه و در رابطه با سناریوهای احتمالی و چشمانداز تحولات اخیر نیویورک به «اعتماد» گفت: باتوجه به طرحی که ایران ارایه داد و نظر به اینکه روند تصمیمگیری در داخل ممکن است بسیار دشوار و وقتگیر و نیازمند صرف انرژی زیادی باشد، ممکن است برای تهران راحت نباشد که به سرعت بتواند به طرح جایگزین برای طرح قبلی دست یابد. درنتیجه یک سناریو میتواند این باشد که باتوجه به محدودیت اختیارات هیات ایرانی در نیویورک، طرفین یکی، دو دور مذاکره انجام دهند و هر طرف برای گرفتن دستورالعمل به پایتخت خود بازگردد، ضمن اینکه باتوجه به واقعیات عینی و دادههای کنونی بعید میدانم که طرفین بتوانند به سرعت در جهت نیل به توافقی حرکت کنند. بنابراین، در غیاب تحولی جدید در موضع طرفین، محتمل است که سناریویی که طی دو، سه ماه اخیر مبنای کار امریکا بوده، ادامه یابد. احمدی در ادامه خاطرنشان کرد: بدان معنا که امریکا همچنان دنبال ادامه محاصره دریایی و افزایش فشار اقتصادی به عنوان ستون اصلی سناریوی موردنظرش باشد، چراکه شواهدی وجود دارد حاکی از اینکه ترامپ به محاصره دریایی و شکلگیری شرایطی دشوار در داخل ایران چشم دوخته است. اگر این ارزیابی درست باشد، در نتیجه احتمال وقوع یک جنگ تمام عیار فعلا اندک خواهد بود و تنها ممکن است ترامپ ترجیح دهد که صرفا به صورت محدود و مقطعی در ارتباط با شرایط تنگه هرمز یا حمله به سایت یا سایتهای هستهای یا موشکی متمایل به اقدامات نظامی شود. احمدی در ادامه ضمن اشاره به کمرنگ شدن وقوع جنگ تمامعیار تشریح کرد: شاید جنگ تمام عیار در دستور کار ترامپ نباشد، زیرا او این مسیر را قبلا امتحان کرده و نتیجه نگرفته است. رییسجمهوری امریکا باید فهمیده باشد که ایران با توجه به وسعت سرزمینی و امتیازات ژئوپلیتیک بیهمتا و همجواری با کشورهای تولیدکننده نفت کشوری نیست که بتوان آن را از طریق جنگ هواپایه به تسلیم واداشت. این تحلیلگر ارشد سیاست خارجی در ادامه خاطرنشان کرد: سناریوی دیگر میتواند این باشد که با توجه به اینکه محاصره دریایی در حقوق بینالملل در حکم اعلان جنگ است، اینبار ایران اقدام پیشدستانهای انجام دهد و ازاین طریق برای شکست محاصره تلاش کند.
ترامپ و معادله انتخابات میاندورهای
احمدی در پاسخ به دیگر پرسش «اعتماد» در رابطه با دلایل تعلل و تناقضگویی ترامپ درباره آینده تنشهای تهران و واشنگتن با لحاظ کردن متغیر انتخابات میاندورهای در امریکا گفت: برخلاف تصوری که در ایران وجود دارد، بعید میدانم که انتخابات میاندورهای عاملی تعیینکننده در تصمیمگیریهای ترامپ در ارتباط با ایران باشد، چراکه اولا بسیار معمول است که در امریکا حزب رییسجمهور انتخابات میاندورهای را ببازد. گویا در دوره بعد از جنگ دوم، تنها یکی، دو مورد خلاف این رویه واقع شده است. لذا ترامپ باید صرفنظر از مساله ایران، از ابتدا احتمال شکست در انتخابات آتی را میداده است. احمدی در ادامه تاکید کرد: علاوه بر این قانون اساسی امریکا سیاست خارجی را ملک طلق رییسجمهور قرار داده و کنگره جز تامین بودجه اختیار چندان دیگری در ارتباط با جنگ ندارد. در این مورد نیز رییسجمهور حق وتو دارد که برای خنثی کردن آن به رای دوسوم اعضای کنگره نیاز است که بسیار سخت حاصل میشود. به باور این دیپلمات پیشین کشورمان، البته ترامپ ترجیح میدهد که در 5 هفته مانده به انتخابات حداکثر احتیاط را بکند و تا حداکثر ممکن ریسک نکند. البته اگر دو مجلس سنا و نمایندگان هم بهطور کامل دراختیار دموکراتها قرار گیرد، حتما در سیاست داخلی ترامپ با مشکلات زیادی مواجه میشود، اما روشن نیست که دموکراتها در ارتباط با ایران سیاست خیلی متفاوتی داشته باشند.
نگرانی اعراب از مدیریت هرمز توسط ایران
احمدی در ادامه و در رابطه با تحرکات اخیر کشورهای منطقه در میانه تشدید تنشها میان تهران و واشنگتن به «اعتماد» گفت: واقعیت این است که بین کشورهای منطقه درباره نحوه برخورد با ایران تفاوتهای جدی وجود دارد. قطر و عمان در یک سر طیف و امارات و بحرین در سر دیگر طیف قرار دارند، اما همه آنها باید قاعدتا مخالف درگیری نظامی بین ایران و امریکا باشند، چراکه با روشن شدن توان موشکی و پهپادی ایران و توانایی ایران در حفظ آن، احتمال وارد شدن خسارات عمده به این کشورها در صورت ازسرگیری جنگ زیاد خواهد بود. اخیرا وال استریت ژورنال خبر داده که برخی از این کشورها به خصوص عربستان و امارات از امریکا میخواهند که به محاصره دریایی و فشار اقتصادی علیه ایران ادامه دهد و از ورود به جنگ فراگیر دیگری خودداری کند. به باور این دیپلمات پیشین کشورمان تهدید بزرگ دیگری که این کشورها از ناحیه ایران احساس میکنند، موضع ایران در مورد اعمال مدیریت ایرانی بر تنگه هرمز، یعنی همان اعمال حاکمیت بر کل تنگه شاید به عنوان مقدمهای برای ملزم کردن کشتیها به دریافت مجوز عبور و احیانا دریافت وجوهی از کشتیها است، بهرغم توافقی که بین ایران و عمان در مورد تعیین مسیرهای جدید در تنگه هرمز حاصل شد و اینکه در ابتدا قرار بود این توافق طی نشستی با شرکت هر هشت کشور ساحلی به اطلاع و شاید تایید آنها برسد، این جلسه به درخواست عربستان به تعویق افتاد و همچنان خبری از وجود برنامهای برای تشکیل آن نیست.
پکن؛ معلق میان بازگشایی هرمز و حمایت از تهران
این تحلیلگر مسائل سیاست خارجی در پاسخ به دیگر پرسش «اعتماد» در رابطه با رویکرد احتمالی چین در ارتباط با تنشهای حاکم بر روابط تهران و واشنگتن به عنوان کشوری که به ایران نزدیک است و مستقیما تحتتاثیر هرگونه تحولی میان دو سوی تنش قرار میگیرد، گفت: چین تاکنون گامی جدی در جهت میانجیگری فعال بین ایران و امریکا برنداشته است. رهبر چین در نشست بریکس و نیز در بیانیهای که وزارت خارجه چین بعد از سفر اخیر آقای عراقچی به پکن منتشر کرد، بهطور خیلی ضمنی و کلی از کمک کل بریکس به برقراری صلح در خاورمیانه و آمادگی چین برای ایفای نقش در جهت برقراری صلح و امنیت سخن گفتهاند. به باور احمدی، چین در ارتباط با تنگه هرمز نیز خواستار بازگشت وضعیت این آبراه استراتژیک به شرایط قبل از شروع جنگ است و این رویکرد خود را از اردیبهشت گذشته تاکنون بارها اعلام کرده است. این کشور که هم عضو کنوانسیون حقوق دریاهاست و هم دارای اقتصادی متکی به صادرات است، برای آزادی دریانوردی بینالمللی اهمیت زیادی قائل است. به گفته این تحلیلگر ارشد روابط بینالملل بهعلاوه، چین روابط سیاسی و اقتصادی نزدیکی با 6 کشور عربی خلیجفارس دارد و حجم مراودات تجاری چین با این کشورها حدود 10 برابر ایران است. البته همزمان چین در سطح استراتژیک و به خاطر رقابت عمیق با امریکا، حتما مایل است که ایران در مصاف با امریکا پیروز باشد یا حداقل شکست نخورد. به این دلایل چین در موقعیت دشواری قرار دارد. مضاف بر آن معلوم نیست که ایران و امریکا هر یک به دلایل خاص خود چندان موافق میانجیگری فعال چین باشند.
اسراییل در تلاش برای سد کردن مسیر توافق
احمدی در پاسخ به پرسش پایانی «اعتماد» در رابطه با تحرکات مخرب اسراییل بر فرآیند جاری میان تهران و واشنگتن گفت: مقامات اسراییلی روشن کردهاند که به چیزی کمتر از تغییر رژیم (حاکمیت) در ایران راضی نیستند و در این مورد هم بین طیف سیاسی اسراییل و نیز اکثریت افکار عمومی در اسراییل اتفاقنظر وجود دارد. در شرایطی که نقشههای آنها در این رابطه با شکست فاحشی مواجه شد و رابطه بین ترامپ و نتانیاهو نیز تا حد قابلتوجهی به تیرگی گرایید، به نظر میرسد که توان تاثیرگذاری اسراییل در کاخ سفید به پایینترین حد خود رسیده است تا آنجا که حتی از خرداد به این سو شاهد بگومگوهای علنی بین این دو هم بودیم و اخیرا در جریان نشست مجمع عمومی و در حالی که هر دو در نیویورک بودند و بهرغم تلاش نتانیاهو، ملاقاتی بین آن دو صورت نگرفت. به باور این دیپلمات پیشین کشورمان اما قطعا اسراییل و تندروهای امریکایی از هیچ تلاشی برای جلوگیری از شکلگیری توافقی بین ایران و امریکا فروگذار نخواهند کرد. نکته قابل توجه دیگر در ارتباط با اسراییل این است که بعد از خاتمه جنگ 40روزه، ترامپ تلاش داشته تا اسراییل را از روندهای سیاسی و نظامی مرتبط با ایران کنار بگذارد. احمدی در پایان اضافه کرد: شاید یک دلیل آن، این باشد که در صورت حمله ایران به اسراییل، مشارکت در دفاع ضدموشکی از آن کشور کار دشواری برای امریکا خواهد بود. ایران نیز البته طی چند ماه اخیر تهدیدی را متوجه اسراییل نکرده و به این ترتیب ایران و امریکا نشان دادهاند که مایل به وارد شدن اسراییل در درگیری جدیدی نیستند.