ایران و آمریکا آماده یک نزاع بی‌پایان می‌شوند؟

پیام سپاهان - اکو ایران /متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
همزمان با تبدیل جنگ نظامی به نبرد اقتصادی، استراتژی جدید ایالات متحده یادآور استراتژی‌های قدیمی‌اش است.
ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران خود را آماده‌ می‌کنند تا ضرب‌الاجل تعیین‌شده برای آغاز مذاکرات در مورد شرایط صلح و برنامه هسته‌ای ایران را پشت سر بگذارند.
ضرب‌الاجلی که کنار گذاشته شد
به نوشته آرون باکسرمن، زولان کانو-یانگ و دیوید سنگر، گزارش‌گران نیویورک‌تایمز، آتش‌بس ماه ژوئن میان تهران و واشنگتن، چارچوب مذاکرات گسترده‌تری را برای توافق بر سر پایان دادن به جنگ و برنامه پیش‌بینی می‌کرد که همه این موارد ظرف ۶۰ روز کلید بخورد. با این حال، این ضرب‌الاجل که قرار است روز دوشنبه به پایان برسد، اساساً کنار گذاشته شده و جنگ به رقابتی برای اراده و استقامت اقتصادی تبدیل شده است که پایانی برای آن متصور نیست.
از اواخر ماه جولای تاکنون هیچ حمله‌ای از سوی ایالات متحده به اهداف ایرانی به صورت رسمی گزارش نشده است. با این حال، فروپاشی عملی این توافق، نشان می‌دهد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، چقدر با پایان دادن به جنگی که در ماه فوریه در کنار اسرائیل آغاز کرد، فاصله دارد و تا چه حد از جاه‌طلبی‌های توافق ژوئن -از جمله بازگشایی کامل تنگه هرمز- دور است.
به گفته دو آمریکایی آشنا با مذاکرات، کسانی که در کاخ سفید هستند به خوبی می‌دانند که از مهلت دوشنبه فراتر خواهند رفت و این درگیری تا حد زیادی به یک جنگ اقتصادی تبدیل شده است.
بازگشت به استراتژی همیشگی؛ رستاخیز جنگ اقتصادی
استراتژی فعلی شباهت چشمگیری به تلاش‌های قبلی و چندین ساله ایالات متحده برای فشار به ایران به امید وادار کردن این کشور به کنار گذاشتن بلندپروازی‌های هسته‌ای خود دارد. این سیاست نتایج متفاوتی داشته و برخی از تحلیل‌گران تردید دارند که حتی فشار شدید اقتصادی به خودی خود، ایران را مجبور به تغییر مسیر کند. این رویکردی بود که ترامپ در دوره اول ریاست‌جمهوری‌اش آزمود - اگرچه وزیر خزانه‌داری او، اسکات بسنت، هفته گذشته ادعا کرد که در شرف اعمال مجازات‌های مالی است که تاکنون دیده نشده است.
تفاهم‌نامه ماه ژوئن به طور گسترده به عنوان یک امیتاز برای ایران تلقی می‌شد، چرا که اجازه می‌داد تحریم‌های تهران لغو شود، آن هم در شرایطی که مذاکرات بر سر برنامه هسته‌ای به بعد موکول شده بود. اما به گفته نیت سوانسون، متخصص مسائل ایران در شورای آتلانتیک، تهران به جای تثبیت دستاوردهای خود از این توافق، دوباره به تشدید تنش روی آوردند.
اکنون، ایران از بازگشایی تنگه تا زمانی که ایالات متحده به تعهدات خود در آتش‌بس، مانند آزادسازی دارایی‌های مسدود شده ایران در خارج از کشور، عمل نکند، خودداری می‌کند. به گفته علی واعظ، مدیر میز ایران در گروه بین‌المللی بحران: «دولت ترامپ می‌خواهد که ایران ابتدا به محاصره پایان دهد. هیچ یک از طرفین واقعاً آماده نهایی کردن توافق نیستند. هر دو فکر می‌کنند که ظرف چند روز یا چند هفته، طرف مقابل برای رسیدن به توافق بیشتر مشتاق خواهد بود، بنابراین می‌توانند از آن سود بیشتری ببرند. به همین دلیل است که ما دوباره در این بازی اراده‌ها گیر افتاده‌ایم».
روز شنبه، شرکت نفت دولتی امارات متحده عربی اعلام کرد که یکی دیگر از کشتی‌هایش در این آبراه مورد حمله قرار گرفته است. بازگشایی تنگه هرمز به طور فزاینده‌ای به تمرکز اصلی ترامپ در این درگیری تبدیل شده است، اگرچه او در ابتدا گفته بود که این جنگ از تغییر رژیم، تضعیف شدید توانایی موشکی و جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هسته‌ای سخن گفته بود.
دور از دسترس؛ آماده برای یک نزاع نامحدود
اکنون نشانه‌های کمی وجود دارد که ایران و ایالات متحده از زمان آتش‌بس در ماه ژوئن به طور گسترده در مورد برنامه هسته‌ای ایران گفت‌وگو کرده‌اند، چه رسد به تدوین توافقی که بتواند هر دو طرف را راضی کند. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، گفته ایران هنوز تصمیم نگرفته که آیا مذاکرات با ایالات متحده را از سر بگیرد یا خیر، اما با توجه به اینکه توافق ژوئن اساساً از بین رفته، جدول زمانی ۶۰ روزه دیگر مرتبط نیست. عراقچی گفته ما آتش‌بسی نداشتیم که اکنون نیاز به تمدید داشته باشد. ما به جنگی پایان دادیم که اکنون وضعیت جدیدی به خود گرفته است.
مقامات سابق آمریکایی که در مورد ایران کار می‌کردند، می‌گویند که چشم‌انداز یک توافق هسته‌ای جدید بین ایالات متحده و ایران ظرف ۶۰ روز همیشه دور از ذهن بود، اگرچه این توافق امکان تمدید را فراهم می‌کرد. توافق قبلی در دوران اوباما، پس از حدود دو سال مذاکرات سخت انجام شد؛ توافقی که ترامپ در سال ۲۰۱۸ از آن خارج شد.
دولت ترامپ امیدوار بود که توافق ژوئن، حداقل، تنگه هرمز را باز کند. اما به گفته تحلیل‌گران، برای رسیدن به این توافق، به زبان مبهمی تکیه کردند که به از نگاه ایران برای تسلط بر کشتیرانی آینده در این آبراه اعتبار می‌بخشید. به گفته سوانسون: «این یک سند ناقص بود که با عجله منتشر شد. و آنها مهمترین مسئله کوتاه مدت، یعنی تنگه را حل نکردند». در عوض، به نظر می‌رسد ایالات متحده و ایران اکنون در حال آماده شدن برای یک مبارزه نامحدود هستند: نه یک جنگ تمام عیار و نه یک صلح کامل. دولت ترامپ با هدف مجبور کردن ایران به پذیرش شرایط ایالات متحده، تحریم‌های نفتی ایران را بازگردانده و محاصره دریایی را دوباره برقرار کرده است، که هر دو به طور موقت توسط این توافق لغو شدند.
جنگ لفظی و تغییر روایت جنگ
به باور سوانسون، بن‌بست فعلی احتمالاً وضعیت را به سمت تشدید تنش سوق می‌دهد تا به سمت مصالحه. در حالی که پیشرفت کمی در تعهدات مندرج در توافق حاصل شده، ترامپ و هم‌تایان ایرانی او هم‌چنان به تبادل جنگ لفظی ادامه داده‌اند. روز جمعه، طی مراسمی در گاردن سیتی نیویورک، ترامپ بار دیگر با هدف تغییر روایت ظاهر شد و گفت که به زودی «تنگه هرمز را قلمرو ایالات متحده اعلام خواهد کرد». مشخص نبود که پیشنهاد ترامپ چقدر جدی است.
اما انجام این کار می‌تواند شامل استقرار نیروهای آمریکایی روی زمین و مستلزم حضور طولانی مدت نیروی دریایی خواهد بود - اقداماتی که با ارزش‌های «اول آمریکا»ی حامیان ترامپ که خواهان پایان درگیری‌های نظامی طولانی مدت در خارج از کشور هستند، در تضاد است. ترامپ به ارائه ایده‌های خام در مورد سیاست خارجی برای تغییر جهت توجه و بررسی دقیق، معروف است - مانند زمانی که سال گذشته با پیشنهاد تصرف نوار غزه توسط ایالات متحده، جهان را شوکه کرد؛ ایده‌ای که هرگز محقق نشد.
مقامات ایرانی نیز به نوبه خود، با اصرار بر خواسته‌های خود - از جمله خواسته‌ای که قبل از جنگ مطرح نکرده بودند - از ترامپ سرپیچی کرده‌اند. کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، در رسانه‌های اجتماعی گفت: «یک بار برای همیشه واقعیت را بپذیرید. تاکنون شکست‌های استراتژیک بزرگی متحمل شده‌اید. تنگه هرمز متعلق به ایران بوده، هست و خواهد ماند.»