پیام سپاهان

آخرين مطالب

طنز تفکر برانگیز، شوخی‌بردار نیست! فرهنگي

طنز تفکر برانگیز، شوخی‌بردار نیست!
  بزرگنمايي:

پیام سپاهان - ایسنا /یک شاعر و طنزپرداز گفت: واژه طنز به جهت مفهومی یک واژه چندوجهی است که فرهنگ نویسان و لغت‌شناسان نیز معنای واحدی مقابل آن ننوشته‌اند. طنز از خانواده‌ای متشکل از فکاهه، هجو و هزل است، اما همیشه یک سر و گردن بالاتر از سایر اعضای خانواده می‌ایستد. طنزنویس نیش و نوش را در هم می‌آمیزد تا ناراستی‌ها ناهنجاری را نقد کند و حماقت‌ها و بلاهت‌ها را اصلاح کند، طنز قطعاً تفکر برانگیز و اخلاق‌گراست.
خلیل جوادی بابیان اینکه در ادبیات به چه نوع از آثاری طنز گفته می‌شود، اظهار کرد: سابقه تاریخی طنز فارسی و آثار فاخر طنز نویسان، در ادوار مختلف بیانگر این است که نخبگان صاحب‌قلم ایران در نثر و نظم آثار ویژه خلق کرده‌اند، از سعدی تا عبید زاکانی و حافظ، از علامه دهخدا تا ابوالفضل زرویی نصرآباد شاهکارها خلق کرده‌اند.
وی گفت: ژان باتیست طنزنویس نامدار فرانسوی جمله معروفی دارد که قابل‌توجه و تفکر است، او می‌گوید «طنز اصلاح حماقت‌های جامعه است» ازآنجایی‌که طنزنویس نیش‌ونوش را درهم می‌آمیزد تا ناراستی‌ها و ناهنجاری‌ها را نقد کند و حماقت‌ها و بلاهت‌ها را اصلاح کند، قطعاً تفکر برانگیز است.
جوادی با اشاره به طنز در ادبیات کلاسیک فارسی خاطرنشان کرد: اگر نگوییم صرفاً طنز، شوخ‌طبعی و هجو و هزل از قدیم‌الایام در بیان نخبگان و خواص ایرانی بوده است. گرچه بسیاری رودکی را اولین شاعر فارسی‌زبان می‌شناسند، اما به گواه تذکره‌ها و کتب تاریخی، مانند تاریخ‌الخلفا، تاریخ سیستان و احوال و اشعار رودکی به قلم سعید نفیسی، قبل از رودکی و در زمان خلفای بنی‌امیه در قرن اول هجری شاعری به نام «ابن مفرغ» که اصالتاً عرب بوده اما به دلیل سکونت در ایران فارسی آموخته بود، به زبان فارسی عبیدالله ابن زیاد و برادر او را با زبان هزل هجو کرده است.
وی افزود: از قرن چهار و با رونق گرفتن شعر پارسی به برکت وجود امرای سامانی، شاعرانی چون سوزنی سمرقندی سر برمی‌آورند که بیشتر به هجو و هزل شناخته می‌شدند. حتی در شاهنامهٔ فردوسی به‌ندرت رگه‌هایی از طنز که نه تعمداً بلکه برآمده از خرد ذاتی و ضمیر ناخودآگاه حکیم طوس است، حس می‌شود.
این شاعر با اشاره به نمونه‌های کوتاهی از طنز در کلام سعدی و حافظ اظهار کرد: طنز به معنی واقعی در اشعار سعدی و حافظ و عبید زاکانی به اوج می‌رسد. به‌عنوان‌مثال در گلستان سعدی آمده ناخوش‌آوازی به بانگ بلند قرآن همی‌خواند. صاحب دلی بر او بگذشت. گفت: تو را مشاهره چند است؟ گفت: هیچ. گفت: پس این زحمت به خود چندین چرا همی‌دهی؟ گفت: ازبهر خدا می‌خوانم. گفت: ازبهر خدا مخوان. گر تو قرآن بر این نمط خوانی ببری رونق مسلمانی.
وی با بررسی اشعار حافظ بیان کرد: در شعر حافظ نیز طنز فراوان است. دوره حافظ از شبیه‌ترین دوره‌ها به دوره ماست. همان‌طور که می‌دانید، چند سال از عمر حافظ در حکومت اسلامی گذشته است. بعد از دورهٔ ایلخانیان با توجه به خلأ قدرتی که پس از مغول‌ها به وجود آمده بود، در اقصا نقاط ایران حکومت‌های ملوک‌الطوایفی سر برآوردند. یکی از این‌ها مرد خشن و متعصبی بود به نام امیر مبارزالدین که حکومتی هول‌انگیز و خونبار شبیه به همین داعش عصر خودمان در فارس ایجاد کرده بود که شخصاً خاطیان از خط خود را حد می‌زد و سر می‌برید. در چنین روزگار سیاهی است که حافظ می‌گوید: درِ میخانه ببستند خدایا مپسند/ که درِ خانه تزویر و ریا بگشایند.
این شاعر طنزپرداز بابیان اینکه طنز را در هر قالبی و سبکی می‌شود ارائه داد اظهار کرد: شعر و نثر در آثار عبید زاکانی، دهخدا در اثر ارزشمند «چرند و پرند» به نثر و شاعرانی چون ایرج میرزا و ابولفضل زرویی به نظم دیده می‌شود. همچنین مفاهیم طنز در قالب فیلم و سریال و حتی موسیقی ارائه‌شده و مورد اقبال مردم بوده است.
وی با اشاره به اینکه لطیفه، طنز نیست یادآور شد: طنز تعریف خاص خود را دارد قبل از هر چیز، طنز نجیب و اخلاق‌گرا است. طنز را می‌شود در هر جمعی ارائه داد، فرقی نمی‌کند مخاطب زن باشد یا مرد، کودک باشد یا بزرگ‌سال. طنز آن است که بشود در رسانه‌های عمومی مثل رادیو و تلویزیون و روزنامه منتشر کرد. هر وقت دیدید نمی‌توانید مطلبی را برای پدر و مادر و یا فرزندانتان بخوانید، بدانید که آن مطلب در هر قالبی که باشد، طنز نیست. از دیگر ویژگی‌های طنز خیرخواهی و اصلاح‌گری و حق‌جویی است. طنز خصوصیت آیینگی دارد، آنچه واقعیت دارد نشان می‌دهد، بی‌آنکه بترسد.
وظیفه طنز قبل از آنکه خنداندن باشد فهماندن است
جوادی در پاسخ به این سؤال که آیا در آثار جدی هم طنز دیده می‌شود اظهار کرد: بله به عبارتی «طنز شوخی‌بردار نیست» به باور من طنز باید خیلی جدی و عمیق باشد، وظیفه طنز قبل از آنکه خنداندن باشد فهماندن است. درجایی گفته بودم «طنز سرگرمی نیست، بلکه سرفهمی است» لازم می‌دانم این واقعیت تلخ را بگویم که وقتی در میان جمعی شعر طنز می‌خوانم، اگر احساس کنم بدون این‌که بفهمند می‌خندند، اشتیاقم برای ادامهٔ شعرخوانی از بین می‌رود.
وی در پاسخ به سؤال که آیا طنز همان کمدی است خاطرنشان کرد: واژه کمدی ریشه در زبان یونانی دارد اسم عامی است که ژانرهای مختلف شوخ‌طبعی را زیر چتر خود قرار می‌دهد و اغلب در حوزهٔ نمایش مصطلح است. اگر هدف اصلی صرفاً خنداندن باشد، کمدی طنز نیست، اما اگر در ظاهر خنده‌دار باشد و در باطن تلنگری به تفکر مخاطب بزند، طنز می‌شود. به‌عنوان‌مثال اگر هنرمند بزرگی مثل چارلی چاپلین را کمدین بنامیم، بله طنز همان کمدی است، اما اگر لودگی‌های تهوع‌آور بعضی افراد وطنی و صداوسیمایی را کمدی بنامیم، خیر، طنز کمدی نیست.
این شاعر با اشاره به مخاطب کتاب‌های شعر طنز بیان کرد: سرانه مطالعه در ایران در مقایسه با کشورهای توسعه‌یافته همیشه پایین بوده، در ده سال اخیر هم به دلیل پیدایش شبکه‌های اجتماعی و عادت مردم به ریزه‌خوانی و کوتاه خوانی‌های طولانی، فروش کتاب شعر به پایین‌ترین حد ممکن رسیده است. به‌عنوان‌مثال کتاب محکمه الهی بنده در سال 1391، 65 هزار نسخه فروش رفت، اما امروز هیچ ناشری همان کتاب را بیش از 500 نسخه چاپ نمی‌کند.
وی در پاسخ به این سؤال که مفهوم طنز در حافظ و عبید و سعدی به چه مواردی تأکید دارد تصریح کرد: اگر بگویم این سه نفر معجزه خلقت هستند سخن گزافی نگفته و غلو نکرده‌ام. قبل از این‌که جواب مستقیم سؤال را بدهم دلم می‌خواهد آنچه را که در خصوص این سه نفر سال‌ها در ذهنم بوده با مخاطبین به اشتراک بگذارم.
این طنزپرداز بیان کرد: بارها این سؤال در ذهنم ایجادشده که چرا بعد از شش هفت قرن، دیگرکسی در حد و اندازهٔ سعدی و عبید و حافظ در این آب‌وخاک به وجود نیامده؟ و با خود می‌گویم خوش به حال مردم آن روزگار که خداوند با فاصلهٔ کم سه معجزه و سه شگفتی و سه اعجوبه را برایشان به وجود آورد.
وی گفت: باز از خود می‌پرسم که آیا مردم آن روزگار این فرستادگان ویژهٔ خالق هستی را به‌درستی درک می‌کردند؟ جوابی که به خود می‌دهم یک «نه» بزرگ اندوهبار است. مزارع گندم معمولاً یک‌شکل و همگن به نظر می‌رسد. اما گاهی در میان میلیاردها ساقهٔ گندم چند ساقه و سنبل را مشاهده می‌کنید که یک سر و گردن از همه ساقه‌ها بلندتر است و این استثناست.
جوادی تصریح کرد: این سه تن در مزرعهٔ خلقت استثنا هستند. اما مفهوم طنز عبید و حافظ علی‌رغم فاصلهٔ اقلیمی و جغرافیایی به هم نزدیک است، هر دو نفر تیر طنزشان به سمت ریاکاری و جهل شلیک می‌شود. سعدی نیز اشتراکاتی با این 2 دارد اما از جنس و رنگی دیگر است.

لینک کوتاه:
https://www.payamesepahan.ir/Fa/News/365758/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

70 موکب استان مرکزی به زائران اربعین حسینی خدمت‌رسانی می‌کنند

تغییر الگوی کشت نیازمند فرهنگ‌سازی و مشارکت کشاورزان است

استفاده از ماسک در مهاباد 23 درصد است/ وضع نامناسب رعایت پروتکل‌های بهداشتی

نمایش جدید بازی The Callisto Protocol در افتتاحیه گیمزکام

سرمقاله شرق/ ملوک‌الطوایفی یا دموکراسی متمرکز

سرمقاله ایران/ اعتقاد ایران، روابط گسترده با ملت افغانستان است

پلیس قم: کلاهبرداران سابقه‌دار را شناسایی کنید

نقش مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی در ارتقاء نظام تامین مالی دانشگاه و پژوهشگاه‌ها

حضور خبرنگاران در فضای مجازی باید به ارتقای سواد رسانه‌ای منجر شود

اجرای توصیه‌های ترویجی کشاورزی در اصفهان نیازمند ارائه تسهیلات است

«مرداب» در انتظار استقلال «تشنه»/ یک پرسپولیسی علیه صدرنشین لیگ!

رول مرغ با آلبالو، متفاوت و مجلسی

میدان عتیق در دو راهی سنت و مدرنیته/عبور مترو بر روی هویت اصفهان

ملوان- استقلال؛ جنگ جام‌داران!

شهر سرچشمه‌ها آب ندارد

روایت "کرزی" از حکومت وحشت در افغانستان

وزنه‌برداری زنان و عبور از محافظه‌کاری

45 مورد جدید ابتلا به کرونا در منطقه کاشان ثبت شد

کار ساخت بازی Gotham Knights به پایان رسید

مورایس برای پرسپولیس نقشه کشید (عکس)

صدای پای ترامپ در کنگره

اجرای طرح ضربتی توقیف ساعتی خودروهای حادثه‌ساز در اصفهان

یک تروریست خطرناک با دامنه فعالیت فرامرزی توسط وزارت اطلاعات دستگیر شد

لیگ برتر فوتسال| پیروزی سخت گیتی‌پسند مقابل نماینده قم

اجمالی/ مورایس: نساجی تیم محترمی است

آنالیز خوبی از حریف داشتیم

‌‌پوپر به روایت براین مگی

معرفی کتاب "حسین وارث آدم" دکتر شریعتی

تریلر جدید God of War Ragnarok یک «آنچه گذشت» جذاب است

نقشه جدید مولتی‌پلیر بازی Call of Duty: Modern Warfare 2 معرفی شد

چگونه از کسب و کار اینترنتی خود در مقابل هکرها محافظت کنیم؟

شنل نامرئی واقعیست؛ عملکرد جادویی آن را در این ویدیو ببینید!

چرا سرچشمه تشنه است؟

ضبط پاسپورت ترامپ

افغانستان یک‌سال پس از سلطه طالبان

آمریکا در حال پاک کردن تاریخ خروج مفتضحانه‌اش از افغانستان

«مرداب» در انتظار استقلال «تشنه»/ یک پرسپولیسی علیه صدرنشین لیگ!

رسانه‌ها توانمندیهای علمی و تخصصی خود را افزایش دهند

باید انتظارات پایین باشد تا تمرکز کنیم

می‌خواهیم تاریخ جدیدی برای نساجی رقم بزنیم

لیگ برتر فوتسال|گیتی‌پسند حریفش فردوس را شکست داد

نشست کمیسیون فرهنگی مجلس با موکب‌داران مراسم اربعین

کانال "آخرین خبر" در واتساپ راه اندازی شد

مدعیان اصلاحات، گماشته­‌های رسانه‌ای آمریکا

رییسی باید تصمیم نهایی را درباره توافق بگیرد

فیلم های سینمایی با موضوع بازگشت آزادگان به میهن

اگر پنالتی گیتی پسند درست بود فوتسال را کنار می‌گذارم

برد سخت گیتی پسند در حضور هواداران

به دنبال اعتراض کیوسک داران به اجاره بهای میلیونی/ اصلاح قیمت‌گذاری اجاره‌بهای کیوسک‌ها به کانون کارشناسان ارجاع شد

توضیحات وزارت ارشاد درباره تأخیر در انتقال پیکر «ابتهاج» به ایران