پیام سپاهان

آخرين مطالب

زیرزمین‌های گمشده؛ گنجینه‌های مدفون موزه‌های وقفی اصفهان اجتماعی

زیرزمین‌های گمشده؛ گنجینه‌های مدفون موزه‌های وقفی اصفهان
  بزرگنمايي:

پیام سپاهان - خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها – کوروش دیباج؛ در دل کوچه‌پس‌کوچه‌های تاریخی اصفهان، جایی که معماری صفوی و قاجاری در هم تنیده شده‌اند، موقوفات بی‌شماری وجود دارند که زمانی نه‌فقط محل عبادت و آموزش بلکه مأمن اشیای گران‌بها و اسناد تاریخی بودند. از بقعه‌ها و مدارس تا مساجد و کتابخانه‌های وقفی، همگی در دل خود گنجینه‌هایی را پنهان داشته‌اند که امروز یا در حال فراموشی‌اند یا در سکوتی مرگ‌بار در زیرزمین‌ها خاک می‌خورند.
این گزارش به بررسی وضعیت موزه‌های وقفی مغفول‌مانده شهر اصفهان می‌پردازد؛ موزه‌هایی که هیچ تابلویی ندارند اما هر یک می‌توانستند مرکزی برای شناخت تاریخ فرهنگی و مذهبی ایران باشند. خاستگاه موزه‌های وقفی در اصفهان؛ روایت پنهان در وقف‌نامه‌ها
علیرضا میرزایی، پژوهشگر حوزه وقف و مدرس دانشگاه، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر می‌گوید: «در منابع تاریخی اصفهان، به‌ویژه وقف‌نامه‌های دوره صفویه و قاجار، به موارد زیادی برمی‌خوریم که واقف، اشیایی از جمله نسخه‌های خطی، ظروف ارزشمند، ابزار نجوم، آثار چوبی یا پارچه‌ای و حتی اسلحه‌های نفیس را برای نگهداری و نمایش به موقوفات خاص می‌سپرد. این اشیا معمولاً در حجره‌هایی به‌عنوان خزانه یا خزانه‌دار نگهداری می‌شدند. این یعنی ما با ساختاری موزه‌مانند روبه‌رو هستیم که پیش از تولد رسمی مفهوم موزه در ایران، به‌صورت سنتی در اصفهان ریشه داشته است.»
وی با اشاره به مدرسه چهارباغ، مدرسه صدر بازار، مدرسه باقریه، مسجد شیخ لطف‌الله و بقعه هارون ولایت به‌عنوان نمونه‌هایی از این مکان‌ها می‌افزاید: «در دل بسیاری از این مکان‌ها، آثاری وجود داشت که اگر شناسایی و احیا شوند، ظرفیت شکل‌گیری یک مجموعه موزه‌ای بی‌نظیر را خواهند داشت.»
گنجینه‌هایی که خاک می‌خورند
رضا خلیلی، کارشناس ارشد موزه‌داری و مدیر سابق یکی از موزه‌های خصوصی اصفهان، وضعیت این گنجینه‌ها را نگران‌کننده می‌داند و توضیح می‌دهد: «در مدرسه جده بزرگ، حجره‌ای وجود دارد که زمانی محل نگهداری نسخ خطی بوده، اما امروز به انباری تبدیل شده است. در برخی بقاع متبرکه مانند امامزاده شاه‌زید یا بقعه هارونیه، هنوز اشیایی چون کاشی‌های کتیبه‌ای قدیمی، پارچه‌های مذهبی نفیس یا ابزار چای‌خوری عهد قاجار موجودند که نه شناسنامه دارند، نه مرمت شده‌اند، نه در جایی ثبت رسمی شده‌اند.»
وی با تأکید بر اینکه بسیاری از این آثار در معرض آسیب یا حتی سرقت هستند می‌گوید: «بعضی از این مجموعه‌ها حتی توسط خدام یا متولیان محلی به‌صورت سنتی و بدون تخصص نگهداری می‌شوند. متأسفانه دستگاه‌های نظارتی چون اداره کل اوقاف، میراث فرهنگی و نهادهای دانشگاهی کمتر به این بخش پنهان توجه نشان داده‌اند.»
امکان‌سنجی ایجاد «موزه‌های وقفی »
یکی از پرسش‌های مهم در این زمینه، امکان احیای این گنجینه‌ها و تشکیل موزه‌های وقفی با ساختار امروزی است. دکتر مریم میرصدری، استاد موزه‌داری این ایده را قابل تحقق اما نیازمند برنامه‌ریزی چندساله می‌داند: «ما به‌جای ساخت موزه‌های جدید، باید موزه‌های موجود و نیمه‌فعال را فعال کنیم. در دل موقوفات قدیمی، زیرساخت‌هایی مثل حجره، شبستان، خزانه، کتابخانه یا حیاط مرکزی وجود دارد که با کمترین مداخله معماری و بیشترین اصالت می‌توان به موزه وقفی تبدیلشان کرد. مدرسه چهارباغ بهترین مثال برای این پروژه است، چون هم جذابیت تاریخی دارد، هم دسترسی مناسب، هم گنجینه قابل‌احیا.»
وی تأکید می‌کند: «ایجاد موزه وقفی، نه‌تنها حفظ میراث فرهنگی بلکه اجرای نیت واقفان است. در بسیاری از وقف‌نامه‌ها، جمله‌هایی چون «للانتفاع العموم» یا «للتعلیم و التذکیر» آمده که می‌توان آن را هم‌ردیف اهداف موزه‌داری دانست.»
غفلت نهادهای مسئول از فرصت‌های وقفی
یکی از نقاط ضعف در حوزه موزه‌های وقفی، ناهماهنگی نهادهای متولی مانند اداره اوقاف، اداره کل میراث فرهنگی و شهرداری است.
محمدصادق زمانی، پژوهشگر معماری اسلامی به نکته جالبی اشاره می‌کند: «برخی مساجد تاریخی اصفهان، حتی در بافت مرکزی شهر، آثار بسیار نفیسی در انبار یا شبستان‌های بسته دارند که متولیان آن‌ها از ترس سرقت یا تخریب، حاضر به نمایش عمومی نیستند. از سوی دیگر، نهادهای رسمی به‌جای حمایت، بیشتر به مانع‌تراشی اداری مشغول‌اند. این خلأ باعث شده فرصت بی‌نظیری که موقوفات برای توسعه فرهنگی دارند، به‌کلی مغفول بماند.»
وی پیشنهاد می‌دهد: «شهرداری و اوقاف باید به‌طور مشترک، طرح احیای موزه‌های وقفی را به‌صورت پایلوت در دو یا سه موقوفه مهم اجرا کنند. مثلاً مدرسه جده بزرگ یا مدرسه صدر بازار را می‌توان با بازسازی اصولی و نمایش اشیای اصیل، به یک موزه ترکیبی آموزشی و فرهنگی بدل کرد.»
نمونه‌هایی از گنجینه‌های کشف‌شده
در چند سال گذشته، پژوهش‌هایی محدود درباره این موضوع انجام شده که اهمیت آن را دوچندان می‌کند. از جمله می‌توان به پروژه دکتر نصرالله حدادی درباره کتابخانه‌های وقفی مساجد اصفهان یا پروژه شناسایی اشیای موجود در بقعه امامزاده احمد اشاره کرد. همچنین در جریان مرمت بقعه خواجه نظام‌الملک، چند قطعه سفال زرین‌فام و کاشی‌های نفیس صفوی کشف شد که هنوز به‌صورت عمومی به نمایش درنیامده‌اند.
نقش مردم و سازمان‌های مردم‌نهاد در نجات گنجینه‌ها
از آنجا که نهادهای رسمی غالباً با چالش‌های بوروکراتیک مواجه‌اند، کارشناسان بر نقش مردم و گروه‌های مردم‌نهاد در شناسایی و نجات این گنجینه‌ها تأکید دارند.
شهرزاد امینی، عضو یک گروه فعال در مستندسازی اماکن تاریخی مذهبی، می‌گوید: «ما در قالب تورهای محلی، چندین‌بار با حجره‌هایی روبه‌رو شدیم که در آن اشیای قدیمی بدون هیچ حفاظتی رها شده بودند. بسیاری از خدام و متولیان نمی‌دانند این آثار ارزش تاریخی دارند. آموزش عمومی و مستندسازی مردمی می‌تواند قدم نخست در نجات این گنجینه‌ها باشد.»
بازگشت به نیت واقفان با احیای موزه‌های سنتی
اصفهان، به‌عنوان یکی از شهرهای موقوفه‌خیز ایران، ظرفیت نادیده‌ای برای احیای موزه‌های وقفی دارد. موزه‌هایی که در دل مدارس، بقعه‌ها و مساجد خاموش مانده‌اند و می‌توانند با یک برنامه مشترک میان نهادهای مرتبط، احیا شده و در خدمت مردم، پژوهشگران و حتی گردشگران قرار گیرند. اجرای این طرح، نه‌تنها به حفظ اشیای تاریخی کمک می‌کند بلکه احیای اصیل‌ترین شکل موزه‌داری ایرانی یعنی «وقف برای نمایش و آموزش» را محقق می‌سازد.
از طرفی یک کارگروه مشترک متشکل از اداره اوقاف، اداره کل میراث فرهنگی، شهرداری اصفهان، دانشگاه هنر و فعالان مردم‌نهاد می‌تواند مسئولیت شناسایی، مستندنگاری، حفاظت و در نهایت احیای موزه‌های وقفی را به عهده گیرد. تنها در چنین هم‌افزایی است که می‌توان گنجینه‌های پنهان را از زیرزمین‌ها بیرون آورد و دوباره به جریان فرهنگی شهر بازگرداند.
کد خبر 6472050

لینک کوتاه:
https://www.payamesepahan.ir/Fa/News/965688/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

اهدای 42 سری جهیزیه به نوعروسان خمینی‌شهری

پیشنهاد تشکیل تیمی از خبرنگاران برای همراه شدن با گروه‌های عملیاتی هلال احمر

بررسی مشکلات حوزه کشاورزی فعالان اقتصادی اصفهان در دیدار با استاندار

«کمبود آب»؛ بزرگ ترین چالش پیش روی کشاورزی اصفهان| «آبخیزداری» به کمک کشا.رزان می آید

پایان رقابت‌های ووشو قهرمانی کشور مردان با قهرمانی زنجان

تعیین تکلیف بیش از 67 هزار وسیله نقلیه رسوبی در پارکینگ‌های اصفهان

هم‌اندیشی مدیران صمت در فارس؛ از تدبیر برای تحقق شعار سال تا انتقال تجربه

تمرکز ویژه مدیریت شهری بر بهره‌گیری از ظرفیت‌های بخش خصوصی در اتوبوسرانی اصفهان

پایان رقابت‌های ووشو قهرمانی کشور با قهرمانی زنجان

دیپلماسی به وقت اروپا

مناظره قبل از مذاکره

راهبرد گره‌گشا

زیدآبادی نوشت: تابوشکنی از مصدق و تابوسازی از دشمنانش؟

ترامپ- نتانیاهو؛ تنش و نه واگرایی

دپوی سیم بکسل‌های 60 میلیارد ریالی قاچاق در اصفهان

سارقی که با دوچرخه به سرقت می‌رفت

برگزاری مسابقات فوتسال کافا در کیش قطعی شد

شهدای مقاومت، نماد خدمات سپاه در محرومیت‌زدایی

توسعه شبکه «فیبر نوری» اصفهان نیازمند همراهی شهرداری/نصب 12 هزار کیلومتر کابل در استان

67 هزار دستگاه وسیله نقلیه رسوبی در پارکینگ‌های اصفهان تعیین تکلیف شد

تصاویر؛ معماری مینیمال و زیبا در روستای خسروان و بر دامنه زرین کوه

سیاست مدیریت شهری مبارکه بر تکمیل پروژه‌های نیمه‌تمام است

ماجرای جنجالی هدیه اشرافی قطری‌ها به ترامپ

گردهمایی کارشناسان روابط عمومی آموزش‌وپرورش استان اصفهان برگزار شد

کارشناسان روابط عمومی باید در نقش مشاور مدیر منطقه ظاهر شوند

ثبت نام دانش آموز به پرداخت اجباری وجه منوط نشود

رسانه آموزش‌وپرورش وظیفه دارد زیبایی‌ها و نقش ایثارگرانه معلمان را برجسته کند

تداوم وزش باد و خیزش گردوخاک در اصفهان/ ثبت دمای 40 درجه در 6 شهر

پروژه فیبر نوری منازل و کسب‌وکارها از ابرپروژه‌های مخابرات ایران است

ناراحتی شدید همسر رضا شکاری از سپاهانی‌ها: تمام کنید فرهنگ زشت را، همین رفتارها باعث شد از اصفهان برویم/ دستمزدش را ندادید، بزرگی کرد و شکایت نکرد/ بس است دیگر!

تمام کنید فرهنگ زشت را، همین رفتارها باعث شد از اصفهان برویم/ دستمزدش را ندادید، بزرگی کرد و شکایت نکرد/ بس است دیگر!

اجرای 5 هزار میلیارد ریال پروژه مشارکتی در منطقه 9 اصفهان

عبور از تولیدات سنتی و ورود به حوزه فولاد‌های خاص نقطه عطفی در تاریخ فولاد مبارکه

پیش بینی آب و هوای اصفهان در 24 ساعت آینده؛ امروز دوشنبه 29 اردیبهشت

‌فرمانده انتظامی استان اصفهان به عنوان مدیر برتر کشوری انتخاب شد

از راهبرد تا میدان؛ ابتکار مجمع فعالان مردمی جمعیت اصفهان برای مهار بحران فرزندآوری

سومین نمایشگاه کار و فناوری دانشگاه صنعتی اصفهان؛ پلی به‌سوی اشتغال و نوآوری

از راهبرد تا میدان؛ ابتکار مجمع مردمی فعالان جمعیت اصفهان برای مهار بحران فرزندآوری

استفاده از قالب‌های خلاق هنری در معرفی پروژه‌های شهری اصفهان

امتحانات الکترونیکی، از شایعه تا واقعیت

شرکت ورق خودرو چهارمحال و بختیاری همکار اجرایی صنعتی برتر دانشگاه اصفهان در سال 1403

خط‌آهن الیگودرز ــ اصفهان؛ 15 سال وعده بدون سرانجام

سرمایه‌گذاری 16 طرح خارجی در اصفهان

چگونه شی جهان را به کشورش وابسته کرد؟

هواشناسی اصفهان هشدار سطح زرد صادر کرد

نصب یادمان سیدالشهدای مقاومت و شهید رئیسی در اصفهان

شهید رئیسی سراسر خدمت و اخلاص بود

دستگیری عاملان نزاع و درگیری در گلشهر کرج

هدف‌گذاری شرکت شهرک‌های صنعتی بر توسعه 4 شهرستان غرب استان اصفهان

رصد لحظه‌ای بحران‌های شهری با افتتاح ساختمان مدیریت بحران در اصفهان