پیام سپاهان - اکو ایران /متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر مسائل ایران در گروه بینالمللی بحران معتقدست با ورود ناو هواپیمابر یواساس تئودور روزولت به منطقه، ارتش ایالات متحده اکنون از ظرفیت عملیاتی بیشتری برای انجام حملات علیه ایران برخوردار است. این تحولات در حالی رخ میدهد که پروازهای شناسایی آمریکا در نزدیکی سواحل جنوبی ایران، عملیات لجستیکی نظامی به سمت منطقه، و تبادل آتشهای پراکنده همچنان ادامه دارد. ایالات متحده حملاتی را علیه تأسیسات راداری و نظامی در جنوب ایران انجام داده و در مقابل، تهران مدعی انجام حملاتی علیه تأسیسات آمریکایی در بحرین شده است. مورد اخیر از اهمیت ویژهای برخوردار است، چرا که نشاندهنده از سرگیری حملات ایران علیه تأسیسات نظامی آمریکا در کشورهای عربی همسایه، پس از وقفهای تقریباً دو ماهه است.
در عرصه دیپلماتیک، هیچ نشانه روشنی از دستیابی به یک گشایش یا پیشرفت اساسی دیده نمیشود. با وجود تلاشهای میانجیگرانه فشرده قطر و دیدارهای نخستوزیر این کشور با ترامپ و ونس در هفته گذشته، اختلافات بنیادین میان واشنگتن و تهران همچنان حلنشده باقی مانده است. آخرین دور تبادل آتشهای نظامی، چشمانداز دستیابی به یک راه حل از طریق مذاکره را بیش از پیش پیچیده کرده است.
نکته مهم در اینجا این است که آنچه ظاهراً مانع از وقوع یک جنگ تمامعیار دیگر میشود، نه فقدان توان نظامی، بلکه عمدتاً محاسبات سیاسی واشنگتن در خصوص اهداف، منافع احتمالی و پیامدهای چنین اقدامی است. برخی از تحلیلگران و استراتژیستهای ایرانی، وضعیت کنونی را «بازدارندگی ناقص» یا «بازدارندگی ناپایدار» توصیف میکنند. استدلال آنها این است که ایران توانسته سطح مشخصی از بازدارندگی را در برابر ایالات متحده ایجاد کند، اما این بازدارندگی همچنان شکننده است و ممکن است هر لحظه فرو بپاشد.
سه سناریو
به نوشته عزیزی، با توجه به این شرایط، سه سناریو در محافل راهبردی ایران مطرح است:
۱. از سرگیری کارزار نظامی ایالات متحده: ممکن است پس از تکمیل تدارکات نظامی، واشنگتن تصمیم بگیرد عملیاتهای گستردهای را از سر بگیرد. یکی از درگیریهای محدودِ جاری در امتداد سواحل جنوبی ایران میتواند به عنوان جرقه یا توجیهی فوری برای این اقدام عمل کند؛
۲. عملیات مخفیانه بزرگ اسرائیل: احتمال دیگر - که طبق گزارشها در اسرائیل نیز بررسی میشود - انجام یک عملیات مخفیانه گسترده در داخل ایران است که هدف آن تحریک ایران به واکنش نظامی میباشد. اگر تهران علیه اهداف اسرائیلی یا آمریکایی دست به تلافی بزند، این اقدام میتواند توجیهی برای از سرگیری جنگ فراهم کند و در عین حال، مسئولیت تشدید تنش را متوجه ایران سازد؛
۳. فشار اقتصادی و نظامی طولانیمدت: در این سناریو، واشنگتن محاصره دریایی را حفظ یا تشدید میکند، به تقویت حضور نظامی خود ادامه میدهد و از وقوع یک جنگ تمامعیار دیگر پرهیز مینماید. هدف این است که ایران بهتدریج از نظر اقتصادی تضعیف شود، با این امید که افزایش فشارهای داخلی یا موجب بیثباتی در کشور گردد و یا تهران را به دادن امتیاز وادار کند.
برخی تحلیلگران ایرانی نیز بر این باورند که این رویکرد سوم میتواند شامل تداوم حملات مخفیانه و محدود علیه تأسیسات انرژی و سایر زیرساختهای حیاتی باشد تا تأثیر تحریمها به حداکثر برسد. در تهران این تصور قوت گرفته است که سناریوی سوم، گزینه مطلوب ترامپ است؛ تا حدودی به این دلیل که چنین راهبردی احتمالاً با مخالفت جدی چندانی از سوی دموکراتها مواجه نخواهد شد. اما این مسئله محاسبات متفاوتی را نیز در طرف ایرانی ایجاد کرده است. استدلالی که بهتدریج پررنگتر میشود این است که هر سه سناریو در نهایت میتوانند به یک نتیجه واحد برای ایران منجر شوند: تضعیف تدریجی جایگاه نظامی، اقتصادی و سیاسی کشور. از این منظر، ادامه خویشتنداری ممکن است بهمرور زمان تنها ایران را آسیبپذیرتر کند.
این موضوع به درک اهمیت اظهارات کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه، در تلویزیون دولتی در روز گذشته کمک میکند. او با بیان اینکه جنگ همچنان ادامه دارد و ایران حق پاسخگویی را برای خود محفوظ میداند، ظاهراً در حال ایجاد یک توجیه حقوقی و سیاسی برای اقدامات احتمالی بعدی ایران است.
در مجموع، به نظر میرسد حفظ تعادل کنونی روزبهروز دشوارتر میشود. شاید واشنگتن همچنان ترجیح دهد از یک عملیات نظامی بزرگ دیگر اجتناب کند، اما تهران ممکن است در نهایت به این نتیجه برسد که شکستن محاصره از طریق تشدید تنش، کمهزینهتر از پذیرش تداوم آن است. به عبارت دیگر، خطر از سرگیری جنگ دیگر صرفاً به این بستگی ندارد که آیا ترامپ تصمیم میگیرد دوباره به ایران حمله کند یا خیر؛ بلکه به این نیز بستگی دارد که آیا تهران به این نتیجه میرسد که هزینههای ادامه خویشتنداری، از خطرات تشدید تنش بیشتر شده است یا خیر.