پیام سپاهان - خراسان / وجود یک نگاه علمی برای ورود به عصر پسا تک قطبی واضح است؛ اما نسبت این نگاه با تصادم تاریخی ایران و غرب و جنایات آن ها در حق این سرزمین باید چگونه باشد؟
چند روز قبل که فردی منتسب به دولت، صفت یکلاقبا را به ایران نسبت داد، این موضوع به درستی مورد اعتراض بسیاری از ایراندوستان قرار گرفت. برخی نوشتند که چرا این فرد دستاوردهای ایران در دو جنگ اخیر را نمی بیند و درک نمی کند که ایران چه جایگاهی در جهان دارد. به تازگی اما دیگران که انگار این واکنش ها را ندیدند و اگر دیدند ذره ای به فکر فرونرفتند که باید با آنچه امروز در جهان می گذرد، منظومه فکری خود را به روز کنند، اظهارات مشابهی را تکرار کردند. فلاحت پیشه در توئیتی با اشاره به دیدار سه جانبه میان رهبران آمریکا، روسیه و چین از تقسیم کیک نظم نوین میان این سه کشور گفت و ایران را نه مسئله اصلی بلکه بخشی از معامله دانست. چرایی شکل گیری نگاهی که ایران را در حد وجه المصالحه دولت های دیگر پایین می آورد و تصورش از دیدار سران این سه کشور شانه به شانه عکس معروف سران متفقین در کنفرانس تهران می زند؛ بدون توجه به دستاوردهای ایران و مسیری که این کشور طی کرده که امروز آمریکای قدار را زمین گیر می کند؛ در همان توئیت مشخص است. جایی که او از مخالفان با نوع نگاه خودش، با عنوان امیدواران به خدایان شرقی نام می برد اما به یاد نمی آورد که تفکر امیدوار به یگانه خدای غربی چه دستاوردهایی در سپهر سیاسی این کشور به جای گذاشت.
ابعاد دیگری از این نگاه را در دو پیام متأخر رئیس دولت اصلاحات نیز می توان دید. رئیس جمهور پیشین که در میانه اشغال دو کشور در شرق و غرب ایران، از گفت و گوی تمدن ها می گفت تا آن که بوش، ایران را محور شرارت نامید؛ در پیامی با اشاره به نسبت ما با تجدد (شما بخوانید غرب) پس از آن که مای بیرون از حوزه تمدن غرب را که آرزوی آینده بهتری را برای این سرزمین دارد، بی اندیشه، آشفته در اندیشه و وهم انگار خطاب می کند، می نویسد: آیا مای ایرانی میتوانیم راهی به سوی آینده بهتر بیابیم؟!اگر پاسخ به این پرسش مثبت باشد، باید به شرایطی که بدون آن پاسخ منفی خواهد بود تن بدهیم. و مهمترین شرط اینکه:توان و دلیری اجتهاد در سنت را داشته باشد. علاوه بر این باید از زنجیر دو عامل عاطفی نسبت به غرب یعنی مشعوفیت و نفرت که هر دو مانع شناختند، رها شود تا علاوه بر شناخت، قدرت اجتهاد در آن را پیدا کند. بارها گفته ام و بازهم می گویم نفی سنت نه، نقد آن آری؛ نفی غرب و تجدد نه، نقد آن آری. نویسنده این سطور که در پیام دیگری از لزوم نقد بی تبصره انقلاب و مسیر آن می گفت، در این جا معتقد است که برای نقد غرب باید از زنجیر ارادت و نفرت از غرب رها شد تا قدرت اجتهاد در این موضوع را پیدا کرد. شگفت آن که چند خط بعد تجدد را معادل غرب می گیرد و چند سطر قبل تر در همین پیام اتفاقا از پایان عصر تجدد و ورود ناگزیر انسان به عصر پساتجدد می گوید؛ اما با این همه معتقد است که بدون هیچ نسبتی باید غرب و تجددی را که روزگارشان به زعم خودش رو به زوال است، شناخت! این نگاه از چند زاویه قابل نقد است:
۱. نگاهی گذرا به تصادم تاریخی ایران و غرب در قرون گذشته و بررسی جنایت هایی که تاکنون به ملت ایران تحمیل کرده اند (از ایجاد قحطی در جنگ های جهانی اول و دوم و اشغال ایران گرفته تا تحریم های سال های اخیر و به خاک و خون کشیدن کودکان این سرزمین در جنگ های اخیر) کافی است تا نسبت واقعی اجتهاد فکری و تمدنی هر ایرانی با تجدد و دوران پساتجدد روشن شود. این مسیر تاریخی، که به زعم دشمنِ به اصطلاح متجدد ما نقطه شروعش به عصر خشایارشا برمی گردد؛ اگر امروز همچنان اجتهادی ناآمیخته به نفرت از غرب و بدون راه حلی واقعی برای دفاع از این سرزمین و ملتش در برابر هجوم بربریت غربی باشد؛ به اجتهادی یکلاقبا بدل می شود که هرچه شود و هرچه بر سرمان بیاید، باز غربی را متجدد و ترقی خواه می بیند و باز مسیر را بر چکاندن ماشه ها بر شقیقه این ملت هموار می کند.
۲. زنجیر واقعی بر تفکر ایرانی اگر وجود داشته باشد نه در ناتوانی در نقد غرب است و نه ناتوانی در نقد سنت. بلکه زنجیر واقعی وقت ناشناسی و ناتوانی از به روزرسانی منظومه ای است که با آن فکر و اجتهاد می کنیم. از نوع نگاهی که پس از اشارات بسیار زیاد متفکرانی که خودشان هم غربی هستند همچنان غرب را به عنوان مرکز عالم می بیند و چشم را بر حرکت جهان به سمت ایجاد یک نظام چندقطبی می بندد و در عین حال تمام تجربه تاریخی ما از تصادم با غرب (که همین الان هم در حال تجربه آخرین پرده ها از آن هستیم) را فراموش می کند، انگار نه انگار که هنوز یک سال از شهادت رهبر شهید انقلاب و کودکان مینابی نگذشته؛ نباید انتظار داشت که بتواند مبتنی بر واقعیات اجتهاد کند و در این پیچ تاریخی برای این ملت راهکار بدهد.