پیام سپاهان - شرق / «محاصره اقتصادی آمریکا و پیوستن افکار عمومی اروپایی» عنوان سرمقاله در روزنامه شرق به قلم کیومرث اشتریان است که می‌توانید آن را در ادامه بخوانید:
تحلیل مضمون مواضع دو هفته اخیر چهار مقام ارشد دولت آمریکا درباره ایران و تنگه هرمز از سویی و تحرکات رسمی ـ رسانه‌ای در اروپا در موضوع حملات سایبری به سامانه‌های سردخانه‌ای غذایی در اروپا، نشان از تلاش برای تهییج افکار عمومی اروپا برای هماهنگی با آمریکا دارد.
الف ـ مقامات آمریکایی
نظم گفتاری، تکرار، تحقیر و هماهنگی معنایی مواضع آمریکایی‌ها در چهار سطح است: ترامپ؛ صورت‌بندی سیاسی و راهبردی منازعه و تعیین خطوط قرمز. هگزت؛ صورت‌بندی نظامی، بازدارندگی و کنترل عملیاتی. اسکات بسنت؛ فشار اقتصادی، محاصره مالی و محدودسازی منابع ایران. روبیو؛ صورت‌بندی دیپلماتیک، بین‌المللی و ائتلاف‌سازی.
نکته مهم این است که ترامپ، بسنت و روبیو، هر سه بر استفاده از ابزارهای غیرنظامی به جای ازسرگیری جنگ وسیع و تداوم فشار بدون جنگ گسترده تأکید کرده‌اند و این برخلاف جریان رسانه‌ای است که حمله نظامی را قریب‌الوقوع می‌داند. اثر روانی این جریان رسانه‌ای که از خارج و داخل ایران دامن زده می‌شود، بیش از خود حمله بوده و هدف آن بی‌ثباتی روانی ـ اقتصادی جامعه ایرانی است (تحلیل مضمون تفصیلی در اینجا نیامده است).
در این راستا، دو اقدام مهم وزارت خزانه‌داری عبارت‌اند از هدف قرار دادن آنچه که وزارت خزانه‌داری آمریکا، «شبکه جهانی تقلب دریایی» نامیده است که از حکومت ایران حمایت می‌کند و تحریم هشت شرکت خدمات انتقال پول در کانادا و قطع دسترسی Global MEXC به نظام مالی آمریکا به اتهام تسهیل فعالیت‌های مالی مرتبط با ایران.
اگر به‌تنهایی همین اظهارات را مبنا قرار دهیم، نشان از استراتژی «خفگی اقتصادی» و سپس در گام بعدی «آمادگی برای حمله نظامی» دارد و نه برعکس. یعنی فضاسازی حمله قریب‌الوقوع نیز در راستای همان بی‌ثباتی روانی ـ اقتصادی ایرانیان است.
ترکیب سخنان این مقامات نشان‌دهنده تأکید بر راهبرد اقتصادی است:
تبدیل کنترل تنگه هرمز به ابزار اعمال حاکمیت راهبردی
جایگزینی جنگ گسترده با محاصره اقتصادی و مالی
بین‌المللی‌سازی منازعه و تقسیم هزینه امنیت هرمز
معرفی امنیت تنگه به‌عنوان منفعت جهانی (درخواست مشارکت کشورهای اروپایی و آسیایی، استفاده از گروه هفت برای ایجاد اجماع سیاسی و اقتصادی، تلاش برای تبدیل فشار آمریکا به اقدام جمعی)
روایت پیروزی و فرسودگی ساختاری ایران
در نتیجه، استراتژی حفظ تنش، گسترش آن به اروپا و جهان بدون بازگشت به جنگ تمام‌عیار. این مهم‌ترین نتیجه‌ای است که از مجموع تحلیل مضامین به دست می‌آید.
مهم‌ترین نکته در مواضع دو هفته اخیر این است که آمریکا در حال برجسته کردن این تصور است که برای دستیابی به اهداف خود در قبال ایران، لزوماً به جنگ گسترده و مستمر نیاز ندارد. در این چارچوب، محاصره دریایی، فشار مالی، محدودسازی درآمدهای ارزی و ائتلاف‌سازی بین‌المللی می‌توانند به‌صورت مکمل عمل کنند. تهدید نظامی نیز به‌عنوان پشتوانه این فشار حفظ می‌شود.
ب ـ اتحادیه اروپا
در بیانیه مشترک گروه هفت در ۱۱ نوامبر، وزیران خارجه گروه هفت اعلام کردند در صورت نبود راه‌حل دیپلماتیک، محدودسازی اقتصادی و سیاسی ایران را ادامه خواهند داد و از ابتکار دفاعی چندملیتی به رهبری فرانسه و بریتانیا برای تسهیل بازگشت تردد دریایی حمایت کردند. این بیانیه نشان‌دهنده تبدیل مواضع دولت آمریکا به یک چارچوب جمعی است.
در این راستا، موضوع مهم دیگری نیز در جریان است و آن حمله سایبری به سامانه‌های سرمایشی فروشگاه‌های مواد غذایی اروپاست. این حملات از سوی هر کشوری که انجام شده باشد، اثری جز خدمت به آمریکا و اسرائیل ندارد و بی‌دلیل مردم اروپا را در معرض تهدید امنیت غذایی قرار می‌دهد. ایران باید صریحاً این مهم را در دستور کار خود و مجامع بین‌المللی و اروپایی قرار دهد تا از این اتهام مبرا شود.
موجی در اروپا درباره این موضوع برخاسته است و از مقامات رسمی تا گزارش‌های قضائی، گزارش نهادهای تخصصی، گزارش روزنامه‌ها و رسانه‌های معتبر اروپایی، همگی در پی بررسی ماجرا هستند. در اروپا با توجه به تکثر سیاسی ـ رسانه‌ای این امکان وجود دارد که ایران بتواند به‌صورت فنی و تخصصی از خود رفع اتهام کند.
به نظر می‌آید این موضوع باید به‌صورت جدی در دستور کار ایران قرار گیرد. بررسی اولیه شامل موارد زیر است:
فرانسه: انتساب رسمی حمله به سپاه پاسداران؛ دادستان پاریس اعلام جزئیات تحقیقات قضائی.
وزیر کشور بلژیک: سرویس‌های امنیتی بلژیک نشانه‌هایی از ارتباط احتمالی حملات سایبری اخیر با بازیگران شناخته‌شده ایرانی یافته‌اند.
وزیر امور خارجه آلمان: هشدار درباره حملات ترکیبی، بدون انتساب رسمی به ایران.
مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا: این حوادث سایبری در اروپا، اگر به ایران منتسب شوند، از سوی ما نیز مستلزم واکنشی قوی هستند.
سخنگوی کمیسیون اروپا: اتحادیه اروپا در همبستگی کامل با فرانسه است.
کمیسر کشاورزی و غذا: این حملات تلاشی عامدانه برای مختل کردن زنجیره تأمین مواد غذایی ما و تضعیف اعتماد مصرف‌کنندگان به آن است.
گزارش‌های رسمی نهادهای امنیت سایبری اروپا و فرانسه: این بخش از نظر مستندات فنی اهمیت ویژه‌ای دارد. لوموند، گاردین، AFP، رویترز، رسانه‌های آلمانی و اتریشی و... این موضوع را پوشش داده و با گزارش‌های خود در حال بررسی‌اند.
براساس گزارش‌های منتشرشده، کشورهای زیر درگیر حوادث مربوط به سامانه‌های سرمایشی فروشگاه‌ها شده‌اند: فرانسه، بلژیک، سوئد، هلند، استونی، لوکزامبورگ، فنلاند، ایرلند، ایتالیا، آلمان، بریتانیا، رومانی.
واضح است این حملات با هدف برانگیختن افکار عمومی اروپا علیه ایران ساماندهی شده است. عراقچی در واکنش به اتهامات فرانسه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «دولت فرانسه حتی قادر به کنترل یخچال‌های خود نیست، چه رسد به رسیدگی به مشکلات شهروندانش؛ و مسئولیت ناکامی‌های خود را به گردن دیگران می‌اندازد».
آنچه در فضای رسانه‌ای می‌توانم بگویم این است که این اظهارات در برابر موجی که در اروپا در عرصه‌های سیاسی، قضائی، رسانه‌ای و گزارش‌های فنی به راه افتاده است، کافی نیست، ناقص و غیردقیق است و بلکه ... .
این جریان‌سازی و هم‌راستایی آن با تلاش‌های آمریکا که در تحلیل مضمون اظهارات چهار مقام آمریکایی آمد، نشان می‌دهد دستگاه دیپلماسی ـ امنیتی ایران باید بسیار فراتر از این عمل کند؛ یعنی فعالیت‌های دیپلماتیک را تشدید کند، افکار عمومی اروپا را مخاطب قرار دهد و گزارش‌های فنی تفصیلی در این موضوع ارائه کند.
چنین عملیات سایبری فقط از اسرائیل و عوامل آن برمی‌آید، اگرچه ممکن است شماری ساده‌لوح را خرسند کند، اما به هیچ وجه در راستای استراتژی امنیت ملی ایران نیست. وانگهی، مخالفت شرعی با بمب اتمی دقیقاً از همین رو بوده است که توده مردم درگیر آسیب‌های جمعی این‌چنینی نشوند.
عدالت استانی برای توسعه مناطق محروم
منابع و مزیت‌ها و در یک کلام ظرفیت‌های درآمدسازی در سطح کشور را در نگاه راهبردی در سه سطح می‌توان دسته‌بندی کرد: در سطح اول ظرفیت‌های کوچک‌مقیاس قرار می‌گیرند که طبعاً باید توسط جامعه محلی مورد بهره‌برداری قرار بگیرند. در سطح دوم ظرفیت‌هایی جای خواهند داشت که فراتر از توان و ظرفیت جامعه محلی هستند و به‌عنوان یک ظرفیت استانی اداره شده و با لحاظ کردن حقوق جامعه محلی در سطح استان درآمدزایی می‌کنند. اما در سطح سوم ظرفیت‌هایی مورد توجه خواهند بود که در مقیاس ملی باید برای بهره‌برداری بهینه از آن‌ها برنامه‌ریزی شود.
اگر چنین نگاهی در طول بیش از صد سال گذشته در کشورمان حاکم بود، اکنون شاهد این واقعیت تلخ نبودیم که مثلاً فلان منطقه که در خط مقدم شکل‌گیری صنعت نفت بوده و درآمد هنگفتی را نصیب اقتصاد ملی کرده است، خود سهمی جز آلودگی آب‌های سطحی و ویرانی و فقر نصیبی نبرده باشد.
اما در پایان مرور یک نکته تاریخی و تأمل در ابعاد آن خالی از لطف نیست. در اواسط دهه ۶۰ و در شرایطی که کشور در جبهه‌ای به طول ۱۲۰۰ کیلومتر درگیر یک جنگ تمام‌عیار زمینی شده بود، مطالعه‌ای در سازمان برنامه و بودجه با هدف طراحی مدلی ریاضی برای تخصیص منابع عمومی به استان‌ها آغاز شد.
مسئولان آن دوران می‌خواستند منابع عمومی را به‌گونه‌ای بین استان‌ها و مناطق تقسیم کنند که شاخص‌های اقتصادی و اجتماعی استان‌ها که فاصله چشمگیری با هم داشتند، با گذشت زمانی نه‌چندان طولانی به هم نزدیک شوند و تصویر مناطق محروم کشور تغییری اساسی بیابد.
اینک با گذشت بیش از ۴۰ سال، هنوز دغدغه رئیس‌جمهوری خدوم و دلسوزمان این است که نگذارد منابع و درآمدهای تأمین‌شده در استان از دسترس مقامات محلی خارج شده و منطقه تأمین‌کننده درآمد از منافع آن بی‌نصیب بماند. آیا این واقعیت تلخ معنایی جز بی‌اعتنایی مزمن به مفهوم عدالت منطقه‌ای دارد؟
میوه‌های رسیده دیگران و قافیه‌های شعر ترامپ
برای همین از بین آن هفت کشور که لسلی کلارک می‌گوید در برنامه پنتاگون برای حمله و تسخیر بود، هیچ‌کس حاضر به حماقت ورود به آن نمی‌شد، تا اینکه ترامپ را آوردند که این جنگ را راه بیندازد و به او گفتند برو که راحت پیروز می‌شوی و او هم خیال کرد سه‌روزه و در عرض ۷۲ ساعت کار تمام است و خواست شعر بسراید، ولی کو نظامی گنجوی که بتواند از پس سرودن این شعر با چنین قافیه و ردیف دشواری بربیاید؟ و همین شد که در سرودن شعر واماند و دیوانش را به هرکس نشان می‌دهد، مایه تمسخر است.
اما چرا با وجود ماندن در قافیه، از سرودن شعر دست برنمی‌دارد؟ مسئله در چند نکته است. اولاً اینکه عقب نشستن از این جنگی که خود شروع کرده، در این وضعیت می‌شود مثل ماجرای کانال سوئز و پایان امپراتوری بریتانیا و چنین سرنوشتی اصلاً برای آمریکا قابل قبول نیست.
ثانیاً اگر ترامپ چنین کاری کند، برای او که خودش‌شیفته‌ای یگانه است و در سالگرد استقلال آمریکا دستور داده برایش سکه ضرب کرده‌اند، بزرگ‌ترین سرشکستگی در بین تمام رئیس‌جمهورهای آمریکا خواهد بود و پایان هژمونی آمریکا به نام او ضرب خواهد شد.
ثالثاً و از همه مهم‌تر اینکه هیچ رئیس‌جمهوری در آمریکا به خاطر شروع هیچ جنگی سرزنش نمی‌شود، ولی از آنجایی که آمریکا در هیچ جنگی پس از جنگ جهانی دوم پیروز نبوده، مردم آمریکا غالباً شکست در جنگ را پای آن رئیس‌جمهوری می‌گذارند که به جنگ پایان داده است.
برای همین است که نیکسون با آنکه از اولین روز ریاست‌جمهوری می‌دانست در زمان جانسون در ویتنام شکست خورده‌اند، آن‌همه طول داد تا بالاخره از ویتنام خارج و شکست به پای او نوشته شد، یا کارتر هم به شکست از ایران متهم شد و انتخابات را باخت یا بایدن که طرح عقب‌نشینی ترامپ از افغانستان را اجرا کرد، ولی شکست در افغانستان به پای او نوشته شد.
و از آنجا که رئیس‌جمهورهای شکست‌خورده در آمریکا منفور هستند، ترامپ نمی‌خواهد این شکست به پای او نوشته شود و احتمالاً این جنگی را که خودش آغاز کرده، به همین شکل کج‌دار و مریز، دو سال دیگر طول می‌دهد تا رئیس‌جمهور بعدی به آن پایان دهد و شکست به نام نفر بعدی نوشته شود. یعنی همان کاری که در افغانستان کرد.
و حالا طول دادن دوساله جنگ و راهکار این ادامه را هم می‌گذارد همان که روبیو گفته؛ گرسنگی دادن مردم ایران تا تسلیم شوند. همان روش قدیمی محاصره قلعه در جنگ‌های هزار سال پیش تا سرانجام مردم قلعه از گرسنگی دروازه‌های قلعه را به روی دشمن باز کنند.
اما مسئله این است که آیا اقتصاد جهان و خود اقتصاد آمریکا تحمل دو سال رکود را خواهد داشت؟ این دقیقاً تکرار همان مشکل قافیه است که از هر طرفش را که می‌گیرند، ردیف شعر سرودن‌شان جور نمی‌شود.