پشت پرده حضور هیأت قطری در ایران

پیام سپاهان - تابناک / متن پیش رو در تابناک منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
هیئنت نمایندگی قطر، به ریاست مشاور ارشد نخست‌وزیر و وزیر خارجه قطر، صبح جمعه ۸ آبان، برای دیدار و گفتگو با مقام‌های ارشد جمهوری اسلامی ایران وارد تهران شد.
به نوشته ایرنا، قرار است در این دیدارها درباره مناسبات دوجانبه ایران-قطر و نیز تحولات منطقه گفتگو و رایزنی شود.
تلاش‌ برای دستیابی به توافقی میان آمریکا و ایران
در این راستا، یک مقام مطلع به خبرگزاری رویترز گفته است که میانجی‌های قطری امروز جمعه در چارچوب تلاش‌ برای دستیابی به توافقی میان آمریکا و ایران، به تهران بازگشتند.
این مقام افزود که گفتگوهای میانجی‌گرانه با هماهنگی آمریکا انجام شده است.
به گفته یک مقام آگاه از مذاکرات، قطر روز یکشنبه پیش‌نویس یک طرح صلح را به ایران ارائه کرد. اما یک مقام ارشد ایرانی این پیشنهادها را غیرقابل قبول دانست و تأکید کرد که تهران بر مواضع هسته‌ای برحق و صلح آمیز خود پافشاری خواهد کرد.
باراک راوید، خبرنگار آکسیوس در خصوص سفر هیأت قطری به ایران گفته است: یک منبع دیپلماتیک به من گفت که میانجی‌های قطری امروز در تهران حضور دارند تا با مقام‌های ایرانی درباره آخرین پیشنهاد آمریکا برای ازسرگیری مذاکرات صلح گفت‌وگو کنند.
این سفر در حالی است که پیش از این خبرگزاری رویترز به نقل از یک مقام مطلع از مذاکرات گزارش داده بود که میانجی‌گران قطری روز یکشنبه، ۴ آبان، پیش‌نویس جدیدی از توافق برای پایان دادن به جنگ را به ایران ارائه کرده‌اند.
بر اساس این گزارش که روز چهارشنبه، ۶ آبان ۱۴۰۵، منتشر شد، تهران در حال بررسی پیشنهاد جدید است و انتظار می‌رود پاسخ خود را تا پایان هفته اعلام کند.
پس از گزارش رویترز، روزنامه نیویورک‌تایمز به نقل از یک مقام آمریکایی و یک مقام ایرانی گزارش داد که نامه ای از سوی «جی دی ونس» معاون ترامپ در روز یکشنبه از طریق میانجی‌گری قطر به محسن رضایی دبیر شورای عالی امنیت ملی تحویل داده شده است.
بر اساس این گزارش، ونس در نامه خود بر ضرورت حل‌وفصل اختلافات از طریق مذاکرات مستقیم تأکید کرده و خواستار قرار گرفتن پرونده هسته‌ای ایران در دستور کار گفت‌وگوها از همان ابتدا شده است.
نیویورک‌تایمز نوشت در صورت پذیرش پیشنهاد ونس، مذاکرات بدون پیش‌شرط آغاز خواهد شد و احتمال دارد از اوایل هفته آینده در قطر یا ترکیه برگزار شود. به نوشته این روزنامه، پیشنهاد ونس برای هدایت مذاکرات از سوی آمریکا با استقبال مناسبی از جانب رهبران ایران روبه‌رو شده است.
نامه ونس، برخلاف یک پیشنهاد جامع برای پایان دادن به اختلافات، حاوی جزئیات مشخصی درباره توافق صلح نبوده و بیشتر بر امکان ایجاد چارچوبی برای مذاکرات متمرکز شده است. به این ترتیب، آنچه فعلاً در جریان است، بیش از آنکه نشانه دستیابی به توافق باشد، تلاشی برای سنجش اراده سیاسی دو طرف و باز کردن مسیر گفت‌وگو است.
پاسخ به نامه ونس؟
به گزارش تابناک، بر این اساس به نظر می رسد سفر امروز جمعه 8 آبان 1405 هیات قطری به ایران در ارتباط با تحویل پاسخ نامه ونس از سوی ایران باشد.
شبکه الجزیره در گزارشی درباره نامه جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، اعلام کرد که مقام‌های ایرانی این نامه را دریافت کرده و در حال بررسی آن هستند؛ نامه‌ای که به گفته منابع آگاه این شبکه، لحن آن در مقایسه با مکاتبات پیشین دولت آمریکا محترمانه‌تر بوده و از نگاه تهران می‌تواند نشانه‌ای مثبت تلقی شود.
به گزارش الجزیره، هنوز واکنش رسمی و علنی از سوی تهران درباره این نامه منتشر نشده و زمان پاسخ ایران نیز مشخص نیست. با این حال، منابع این شبکه تأیید کرده‌اند که ونس واقعاً نامه‌ای برای مقام ارشد امنیتی ایران ارسال کرده است.
نامه ونس یک «پیشنهاد مشخص برای برقراری صلح نیست»
بر اساس این گزارش، مقام‌های ایرانی تأکید دارند که نامه ونس یک «پیشنهاد مشخص برای برقراری صلح نیست»، بلکه چارچوبی پیشنهادی برای ازسرگیری مذاکرات و بازنگری در اختلافات میان تهران و واشنگتن به شمار می‌رود. ایران برای بازگشت به روند مذاکرات نیز بر ضرورت برآورده شدن پیش‌شرط‌های اساسی خود تأکید کرده است.
الجزیره در گزارش جداگانه‌ای درباره محتوای نامه نوشته است که متن آن منتشر نشده، اما گزارش رسانه‌های آمریکایی حاکی از آن است که محور اصلی مکاتبه، بررسی امکان دستیابی به چارچوبی برای مذاکرات بوده، نه ارائه شروط نهایی صلح.
همچنین روزنامه نیویورک‌تایمز نیز گزارش داده بود که ونس پیشنهاد برگزاری دیداری میان مقام‌های دو کشور در آینده نزدیک را مطرح کرده و خواستار آغاز گفت‌وگوهای مستقیم شده است؛ مذاکراتی که به گزارش این روزنامه، پرونده هسته‌ای ایران باید از همان ابتدا در دستور کار آن قرار گیرد.
تردید ولی نصر؛ دیپلماسی یا محاسبه انتخاباتی؟
ولی نصر، استاد دانشگاه جانز هاپکینز و مشاور خاورمیانه ای دولت اوباما، در ارزیابی خود از این ابتکار بر یک تناقض مهم انگشت می‌گذارد: ونس در شرایطی به دنبال باز کردن مسیر دیپلماسی است که جنگ در میان بخش‌هایی از پایگاه حامیان جنبش ماگا محبوبیت ندارد و انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ نیز در افق محاسبات سیاسی او قرار دارد.
از این منظر، نامه می‌تواند به ونس امکان دهد در صورت ازسرگیری جنگ، مدعی شود که برای جلوگیری از درگیری تلاش کرده است. با این حال، تردید اصلی نصر به سابقه مذاکرات پیشین بازمی‌گردد؛ زمانی که ونس در روند دستیابی به تفاهم‌نامه مشارکت داشت، اما پس از آن مسئولیت اجرای توافق به مارکو روبیو سپرده شد و حدود دو هفته بعد جنگ از سر گرفته شد.
این تجربه می‌تواند بر محاسبات تهران تأثیر بگذارد. ایران ممکن است نگران باشد که تلاش دیپلماتیک کنونی نیز به توافقی موقت منجر شود که در مرحله اجرا، با تصمیم‌های نظامی یا مطالبات تازه واشنگتن بی‌اثر شود.
بنابراین، مسئله برای تهران تنها دریافت پیام یا پذیرش مذاکره نیست؛ بلکه میزان اعتبار تعهدات آمریکا و وجود تضمین‌های عملی برای جلوگیری از تکرار درگیری اهمیت دارد.