پیام سپاهان - خراسان / در آستانه جنگ احتمالی جدید در منطقه، وزیر دفاع عربستان، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه و فرمانده ارتش پاکستان، روز دوشنبه نشستی چهارجانبه با طرف ایرانی در تهران برگزار کردند؛ نشستی که از لحاظ زمانی و مکانی واجد اهمیت بالایی است. از لحاظ زمانی، این دیدار در بحبوحه افزایش تنش منطقه‌ای، احتمال ازسرگیری جنگ و در آستانه انتخابات آمریکا برگزار شد و از حیث مکانی، مکان انعقاد آن در تهران بود.رویترز در گزارشی مدعی شد محور اصلی نشست با ایران، ایجاد شبکه‌ای منطقه‌ای برای عدم تجاوز بود.
کانال نگاه دیگر نوشت: ترکیب هیئت هم در این شرایط حساس منطقه‌ای، اهمیت این نشست نسبتا بی‌سابقه را دوچندان کرد. سفر مقامات سه قدرت اسلامی پیش از هر چیز، به عنوان اعضای «پیمان مکه» انجام شد و نه سفری مستقل به نمایندگی صرف از کشورهای متبوعشان.
در همین زمینه، حضور مقامات نظامی و امنیتی سه کشور کاملاً در راستای همان ماهیت امنیتی «پیمان مکه» است. از این رو، این سفر و نشست ماهیتاً امنیتی و با شرایط جنگی و امنیتی روز منطقه همسو و دستورکار آن نیز غالباً مسائل امنیتی بوده است.
هرچند توافق مکه تاکنون جنبه عملیاتی پیدا نکرده و در برابر آزمون یمن فعلاً کارآمدی خاصی نداشته است، اما حضور مقامات امنیتی و نظامی این توافق در تهران، در ظاهر می‌تواند واجد یک پیام معنادار مشترک باشد؛ اما در آن سو نیز صرف برگزاری نشست چهارجانبه در کشور می‌تواند متضمن این معنا و پیام «اطمینان‌بخش» باشد که این پیمان علیه ایران نیست.دستورکار نشست به احتمال زیاد شامل طیف گسترده‌ای از مسائل امنیتی، از پرونده یمن و لبنان گرفته تا امنیت منطقه و تنش و جنگ احتمالی جدید علیه ایران بود.
هرچند در برخی محافل ایرانی این بدگمانی نیز وجود داشت که هیئت اعزامی برای اعمال فشار بر تهران آمدند؛ احتمالاً در هماهنگی با واشنگتن. بااین‌حال، مقام‌های ایرانی لحنی به‌مراتب استقبال‌آمیزتر اتخاذ کردند.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، گفته است که پیشنهاد برگزاری این نشست را عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، در جریان سفر هفته گذشته خود به تهران مطرح و ایران نیز با میزبانی آن موافقت کرده است. بقائی همچنین بر استدلال دیرینه تهران تأکید کرده که امنیت منطقه باید به دست کشورهای منطقه تأمین شود، نه از طریق اتکا به قدرت‌های خارجی. باقری کنی، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی، حتی فراتر رفته و مطرح کرده است که تجربه ایران در جنگ‌های اخیر می‌تواند زمینه‌ساز تدوین چارچوب امنیتی جدیدی با مشارکت این کشورها شود.
اما آنچه بیشتر پیشران این سفر و نشست بوده، وجود یک نگرانی عمده و مشترک نسبت به شروع یک جنگ گسترده جدید و تبعات منطقه‌ای آن است. به همین دلیل می‌توان هدف و اولویت نخست نشست را تلاش برای جلوگیری از وقوع این جنگ دانست؛ در این باره نیز به احتمال زیاد خواسته اند تهران را ترغیب کنند که با کوتاه آمدن از برخی خواسته‌ها و شروط خود، زمینه دستیابی به توافق با آمریکا را فراهم کند. در این خصوص چه بسا عربستان بخواهد با «وعده‌های مالی و اقتصادی» تهران را ترغیب به ازسرگیری مذاکرات و توافق با آمریکا کند. اما روشن نیست که آیا هیئت پیشنهاد مدونی از جانب آمریکا هم آورده یا خیر و آیا ابتکار عمل خاصی را روی میز گذاشته است یا نه؟
در وهله بعدی، در صورت موفق نبودن تلاش برای اقناع ایران به مذاکره و توافق، احتمالاً هدف بعدی هیئت سه‌جانبه این بوده که با تفاهمات ضمنی امنیتی با تهران، بخواهند به نوعی واکنش‌ها و تبعات منطقه‌ای تجاوز جدید آمریکا و اسرائیل به ایران را مدیریت و کنترل کنند.
مسئله دیگر این که این سفر در این شرایط، به احتمال زیاد بدون هماهنگی و مشورت آمریکا انجام نشده است. احتمالا دولت آمریکا می‌خواهد از این طریق دوباره شانس حصول توافقی کم‌ضرر را امتحان کند و در غیر این صورت نیز، دستکم صرف دیدار و نشست در این شرایط انتخاباتی را واجد منفعت کاهش قیمت نفت می‌داند. ترامپ که مدام تلاش می‌کند با اظهارات مختلف قیمت نفت را مهار کند و کاهش دهد، احتمالاً از این طریق خواسته است هم افزایش قیمت را مدیریت کند و هم روند آن را کاهشی سازد.
در کل، این سفر و نشست یک اتفاق و فرصت مهم برای امنیت منطقه‌ای بود؛ اما این که بتواند واقعاً کلید ترتیبات و امنیت منطقه‌ای درون‌زا و بدون عوامل مؤثر فرامنطقه‌ای را بزند، جای تردید جدی دارد. به این خاطر که مقوله امنیت نیز مانند اقتصاد در دنیای کنونی صرفاً تابع مولفه‌های محلی و منطقه‌ای نیست، بلکه امری بین‌المللی است. کما این که هرکدام از این کشورها روابط نظامی خاص و فشرده‌ای با آمریکا دارند و بسیار بعید است که دست از آن بکشند و با تهران بر سر یک نظم منطقه‌ای صرفاً درون‌زا توافق کنند؛ اما تفاهماتی درباره برخی ترتیبات امنیتی از قبل هم دور از انتظار نبوده و نیست.
از این رو، همان‌طور که صرف توافق ایران و عمان امنیت را به تنگه هرمز بازنگرداند، اگر هم تفاهماتی امنیتی در نشست تهران حاصل شده باشد، در صورت تداوم وضعیت جنگی کنونی با آمریکا بعید است که رنگ واقعیت به خود بگیرد و اجرایی شود؛ مگر این که بخشی از یک تفاهم بزرگ‌تر برای پایان جنگ باشد. اما آیا این نشست می‌تواند مانع شعله‌ور شدن جنگ دیگری در منطقه شود یا خیر؟ پاسخ به این پرسش در نهایت در گرو توانایی یا ناتوانی اعضای بلوک مکه در ارائه پیشنهادی است که در نهایت رضایت دوطرف آمریکایی و ایرانی را کسب کند؛ این مهم در این شرایط ناممکن نیست، اما بسیار دشوار و سخت است.