پیام سپاهان - کاشان - جشنواره‌های محصولات کشاورزی اگر از نمایش و تشریفات فراتر روند، می‌توانند به ابزاری برای رونق تولید، توسعه گردشگری، حمایت از کشاورزان و تقویت اقتصاد محلی تبدیل شوند.
خبرگزاری مهر؛ گروه استان‌ها - سعید جعفری*: جشنواره‌های محصولات کشاورزی در سال‌های اخیر به یکی از پرتکرارترین رویدادهای محلی در سراسر کشور تبدیل شده‌اند؛ رویدادهایی که در ظاهر با هدف معرفی محصولات شاخص، ایجاد نشاط اجتماعی و رونق گردشگری روستایی برگزار می‌شوند، اما در عمل بسیاری از آن‌ها پس از پایان روز برگزاری، هیچ ردپای ماندگاری در اقتصاد کشاورزی و معیشت مردم منطقه بر جای نمی‌گذارند. بازنگری در منطق طراحی و اجرای این جشنواره‌ها، ضرورتی است که دیگر نمی‌توان از آن عبور کرد.
ایجاد و ارتقای نشاط اجتماعی و تقویت همبستگی محلی، بی‌تردید یکی از کارکردهای ارزشمند جشنواره‌های کشاورزی است و نباید آن را دست‌کم گرفت. اما توقف در این نقطه، جشنواره را به رویدادی مصرفی و یک‌بارمصرف تقلیل می‌دهد. اینگونه جشنواره‌ها باید علاوه بر این کارکرد اجتماعی، اهداف مشخص و سنجش‌پذیری داشته باشد: معرفی و برندسازی محصول شاخص منطقه، ایجاد زنجیره ارزش از تولید تا بازار، جذب گردشگر با اقامت و ماندگاری، توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی، و اتصال کشاورزان به بازارهای جدید. هر یک از این اهداف باید با شاخص‌های کمی و کیفی قابل ارزیابی تعریف شوند تا در پایان دوره، امکان سنجش میزان تحقق آن‌ها وجود داشته باشد.
خروجی مطلوب جشنواره، نه درآمد چند روزه غرفه‌ها، بلکه اثرات ساختاری و بلندمدتی است که در حوزه کشاورزی و گردشگری منطقه باقی می‌ماند؛ اثراتی که کشاورزان و مردم همان منطقه باید به‌طور ملموس از آن نفع ببرند. تحقق این امر مستلزم آن است که جشنواره در بستری از برنامه‌ریزی فراتر از رویداد تعریف شود: آموزش و توانمندسازی کشاورزان، ایجاد تشکل‌ها و تعاونی‌های محلی، توسعه زیرساخت‌های گردشگری روستایی، و طراحی سازوکارهای پایدار برای فروش و بازاریابی محصولات. جشنواره باید نقطه آغاز یک فرایند باشد، نه نقطه پایانی یک نمایش.
یکی از جدی‌ترین آسیب‌های کنونی، نبود سازوکار مناسب برای هم‌افزایی میان روستاهای هدف جشنواره‌ها و جهت‌دهی هدفمند به جشنواره‌های محصولات شاخص کشاورزی است. وقتی هر روستا یا شهرستان به‌صورت جزیره‌ای و بدون پیوند با سایر اجزای زنجیره، جشنواره‌ای برگزار می‌کند، ظرفیت‌ها هدر می‌رود، موازی‌کاری افزایش می‌یابد و رویدادها از یکدیگر بی‌خبر و بی‌اثر می‌مانند. نتیجه این پراکندگی آن است که جشنواره‌ها در بودجه‌ریزی‌ها تماماً «هزینه» تلقی می‌شوند؛ هزینه‌ای که هر سال تکرار می‌شود اما بازده مشخصی ندارد.
این تلقی باید اصلاح شود؛ جشنواره، اگر درست طراحی و اجرا شود، یک سرمایه‌گذاری است؛ سرمایه‌گذاری بر روی برند منطقه، ظرفیت گردشگری، توانمندسازی تولیدکننده و ایجاد بازار پایدار. اما سرمایه‌گذاری، بدون برنامه‌ریزی دقیق، هدف‌گذاری روشن، سازوکار هم‌افزایی بین‌بخشی و به‌ویژه کادر تخصصی و کارآمد، به نتیجه نمی‌رسد. برگزاری جشنواره با رویکرد سرمایه‌گذاری یعنی تعریف نقشه راه چندساله، تخصیص منابع متناسب با اهداف، پایش و ارزیابی مستمر، و پاسخگویی نسبت به خروجی‌ها. در غیر این صورت، جشنواره صرفاً پوششی تشریفاتی بر بودجه‌ای مصرف‌شده خواهد بود.
جشنواره‌های روستایی ظرفیتی جدی برای پیوند اقتصاد کشاورزی، گردشگری روستایی و نشاط اجتماعی هستند، به شرط آنکه از سطح رویداد به سطح برنامه توسعه ارتقا یابند. گذار از «هزینه» به «سرمایه‌گذاری» نیازمند اراده‌ای است که برنامه‌ریزی، هدف‌گذاری، هم‌افزایی بین روستاهای هدف و اتکا به کادر تخصصی را اصل قرار دهد؛ تنها در این صورت است که کشاورزان و مردم منطقه، سهم واقعی خود را از این رویدادها خواهند برد.
*مدیر مرکز پیش‌رشد منطقه مشهد اردهال کاشان و دبیر جشنواره ملی زعفران علوی