پیام سپاهان - روزنامه سازندگی /متن پیش رو در سازندگی منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
اجرای کنسرت «ایرانم» علیرضا قربانی که قرار بود در شاندیز مشهد برگزار شود، یک روز پس از آنکه استاندار خراسان رضوی از موافقت دستگاه‌های مسئول با برگزاری این برنامه خبر داده بود، لغو شد. اتفاقی که بار دیگر پرونده قدیمی و اساسی درباره اعتبار مجوزهای صادره از سوی وزارت ارشاد را گشود.
جالب اینجاست که استاندار خراسان تأیید کرده بود که کنسرت علیرضا قربانی برگزار می‌شود، اما رسانه‌ها اعلام کردند این اتفاق نخواهد افتاد. تا زمان انتشار این گزارش هیچ دلیل مشخصی درباره لغو اجرای «ایرانم» اعلام نشده است، آن‌هم در حالی‌که این کنسرت مجوزهای لازم از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را دریافت کرده بود. جالب‌تر اینکه غلامحسین مظفری، استاندار خراسان، از خبرنگاران ماجرای احتمال لغو کنسرت را شنید، اما گفت خودش چنین چیزی را نشنیده است. او همچنین تأکید کرده بود که مجوزهای دستگاه‌های موجود اخذ شده و به‌غیر از زمان برگزاری مشکل دیگری وجود نداشته است. پس واقعاً مشکل کجاست که این کنسرت برگزار نشد؟ این اولین‌بار نیست که علیرضا قربانی با چنین چالشی مواجه می‌شود. او در سال ۱۳۹۳ در گل‌بهار خراسان رضوی نیز با وجود دریافت مجوز از وزارت ارشاد، اداره ارشاد استان، اداره اماکن و شورا تأمین نتوانست روی استیج برود.
حالا بعد از یک دهه این اتفاق برای او تکرار شده است.این اتفاق تازه‌ای نیست، چرا‌که در سال‌های گذشته بارها اجراهایی که مراحل قانونی دریافت مجوز را طی کرده بودند، به دلایل مختلف متوقف شده‌اند. از‌جمله دلایل می‌توان به مسئله تفکیک جنسیتی و حضور نوازندگان زن تا نحوه برگزاری، شرایط سالن، مسائل امنیتی و حتی موضوعات مربوط به ترافیک اشاره کرد. در سال ۱۴۰۳ کنسرت محسن ابراهیم‌زاده به‌خاطر عدم تفکیک جنسیتی و خاموش بودن چراغ‌ها در زمان کنسرت، لغو شد. یا پیش از برگزاری کنسرت علیرضا قربانی در اصفهان، ستاد امر به معروف و نهی از منکر این استان خواستار اجرای برنامه بدون حضور نوازندگان زن شد. کنسرت گروه لیان نیز یکی از موارد جالب است که با وجود اخذ مجوز نتوانست اجرا شود و واکنش سیدعباس صالحی، وزیر ارشاد را به همراه داشت. او پیش از این اعلام کرده بود، بعد از صدور مجوز هیچ مجموعه‌ای حق لغو آن را ندارد. واقعیت سخت، گویی اما چیزی فراتر از تصمیمات و تأکیدات وزارت ارشاد عمل می‌کند. اما لغو یک کنسرت فقط لغو یک شب برنامه‌ریزی هنرمندان و عوامل اجرا و از آن مهم‌تر وقت و سرمایه تماشاگران و علاقه‌مندان نیست، چرا‌که ماه‌ها برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری در نهایت با یک ضرر اقتصادی همراه است. یکی از هشدارهای اساسی فعالان موسیقی طی سال‌های اخیر نیز همین موضوع مهم بوده است.
چرا لغو می‌شود؟
همیشه دلایل یکسانی برای لغو کنسرت‌ها وجود ندارد و گاهی، مانند کنسرت علیرضا قربانی دلیل خاصی -دست‌کم تا این زمان- اعلام نمی‌شود. در اردیبهشت ۱۴۰۳ در رویداد «ایران اکسپو» چند کنسرت در سالن میلاد نمایشگاه بین‌المللی و اسپیناس‌پالاس شد. هرچند لغو این کنسرت‌ها نه به‌خاطر مسائل قبلی که به‌دلایلی چون برگزاری یک رویداد همزمان و ترافیک پیرامون نمایشگاه بین‌المللی بود. با این حال، این سوال پیش می‌آید چرا چنین نوعی از برنامه‌ریزی باید انجام شود و چرا این کنسرت‌ها هستند که در اولویت اول لغو شدن قرار دارند. برای فعالان حوزه موسیقی فقط خسارت‌های مالی نیست، بلکه این اتفاق می‌تواند باعث سلب اعتماد مخاطب نیز شود. تماشاگرانی که بلیت خریده و از سرمایه و وقت‌شان زده‌اند با چنین اتفاقاتی دلسرد شده و شاید وجهه آن هنرمند یا گروه پیش او خدشه‌دار شود.
سند بدون ضمانت
در اسفند سال ۱۴۰۲ سند ملی موسیقی تصویب شد. سندی که قرار بود بخشی از اختلافات و تصمیم‌گیری‌های سلیقه‌ای در حوزه موسیقی را سامان دهد. پس از تصویب این سند نیز محمدحسین ایمانی‌خوشخو، دبیر شورای هنر، تأکید کرد که هیچ شخصیت حقیقی یا دستگاه حقوقی حق لغو کنسرت را ندارد. با این‌حال، ادامه موارد مشابه نشان می‌دهد که مشکل تنها تدوین قانون و سند نیست، بلکه مسئله مهم‌تر، ضمانت اجرای آن است. بسیاری از تهیه‌کنندگان و اهالی موسیقی پیش‌تر درباره سخنان وزیر فرهنگ مبنی بر ممنوعیت لغو خودسرانه کنسرت‌ها اعلام کردند که این موضع در صورتی راهگشا خواهد بود که ضمانت اجرایی و پیگیری قضایی داشته باشد. از نگاه آنها، لغو کنسرت تنها به خواننده و گروه موسیقی آسیب نمی‌زند، بلکه زنجیره بزرگی از فعالان اقتصادی و حرفه‌ای موسیقی را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. اهالی موسیقی همواره از چندگانگی تصمیم‌گیری در حوزه فرهنگ انتقاد کرده و گفته‌اند که هنرمندان برای دریافت مجوز باید مراحل طولانی را طی کنند اما پس از دریافت مجوز، اجرای آنها ممکن است به‌راحتی لغو شود. حالا «ایرانم» علیرضا قربانی در شاندیز به تازه‌ترین حلقه این زنجیره تبدیل شده است. تفاوت این‌بار اما در یک نکته مهم است: لغو احتمالی برنامه تنها چند روز پس از آن مطرح شده که عالی‌ترین مقام اجرایی استان از نبود مخالفت با برگزاری آن سخن گفته بود. در چنین شرایطی، مسئله دیگر فقط برگزاری یا لغو یک کنسرت نیست بلکه مسئله این است که تصمیم نهایی درباره یک رویداد فرهنگی دقیقاً در کدام نقطه گرفته می‌شود و مسئولیت آن برعهده چه نهادی است. حالا که «ایرانم» لغو شده باشد، پاسخ به این پرسش اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، زیرا تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که مشکل کنسرت‌ها در ایران فقط گرفتن مجوز نیست. گاهی دشوارتر از گرفتن مجوز، اطمینان از این است که مجوز صادر شده تا روز اجرا اعتبار داشته باشد.