جنگ پرشدت یا محاصره فرسایشی؛ سناریوی بعدی چیست؟

پیام سپاهان - اعتماد /متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
معادله تهران و واشنگتن همچنان در چارچوب بازدارندگی متقابل و رویارویی اراده‌ها قابل تبیین است؛ جایی که دوطرف با حفظ خطوط قرمز خود تلاش می‌کنند هزینه‌های ادامه تقابل را به طرف مقابل تحمیل کنند. در این میان، بن‌بست دیپلماتیک نیز صرفا تابع متغیرهای سیاسی نیست، بلکه به ظرفیت‌های نظامی، سطح آمادگی عملیاتی و محاسبات راهبردی بازیگران اصلی گره خورده است. تداوم فشارهای چندلایه اقتصادی، امنیتی و منطقه‌ای نیز نشان می‌دهد مسیر آینده بیش از آنکه به میانجیگری‌ها وابسته باشد، به تغییر در موازنه محاسبات میان تهران و واشنگتن منوط است. امیرعلی ابوالفتح، کارشناس مسائل امریکا در پاسخ به پرسش نخست «اعتماد» در رابطه با مواضع اخیر دونالد ترامپ، رییس‌جمهور ایالات‌متحده در‌خصوص طرح پیشنهادی ایران و عدم پذیرش شروط تهران گفت: واقعیت این است که دیپلماسی مدت‌هاست در بن‌بست قرار دارد و این بن‌بست طی ماه‌های اخیر نیز گشایش قابل‌توجهی پیدا نکرده است. به گفته ابوالفتح اگر وضعیت فعلی را با دو، سه ماه گذشته مقایسه کنیم، به نظر می‌رسد نه ایران و نه امریکا گام مشخصی به سمت توافق برنداشته و هیچ‌یک نیز از خواسته‌های خود عدول نکرده‌اند. دوطرف همچنان از ابزارهای دراختیار خود برای اعمال فشار بر طرف مقابل استفاده می‌کنند، با این هدف که طرف مقابل درنهایت از مواضع خود کوتاه بیاید. این تحلیلگر مسائل امریکا در ادامه ضمن اشاره به اظهارات وزیر امور خارجه کشورمان تاکید کرد: اگر صحبت‌های اخیر آقای عراقچی را مبنا قرار دهیم، ایشان گفته‌اند که ظاهرا دونالد ترامپ این پیشنهاد را رد کرده، اما هنوز پاسخ رسمی ازسوی میانجی‌ها به ایران ارایه نشده است. به نظر می‌رسد این موضع بدان معناست که ایران زمانی پاسخ را به ‌طور رسمی منفی تلقی خواهد کرد که میانجی‌ها نتیجه را رسما اعلام کنند. ابوالفتح در ادامه خاطرنشان کرد: باتوجه به مواضع متناقض دونالد ترامپ که گاه از امکان توافق سخن می‌گوید و در مقاطعی دیگر باعث ایجاد سردرگمی می‌شود، احتمالا ایران منتظر است تا مشخص شود پاسخ رسمی میانجی‌ها چه خواهد بود. البته من چندان به حل این مشکل در آینده نزدیک خوش‌بین نیستم.آنچه در شرایط فعلی قابل تصور است، ادامه حرکت در مسیر تشدید تنش است. ابوالفتح در ادامه به «اعتماد» گفت: این احتمال وجود دارد که بار دیگر مجموعه‌ای از زد و خوردهای محدود در منطقه شکل بگیرد. البته براساس گزارشات ادعایی برخی منابع غربی، ایران به تعدادی از شناورها حمله کرده و ممکن است در واکنش به این اقدامات، طرف مقابل نیز دست به اقدام نظامی بزند. در چنین شرایطی ممکن است شاهد یک دور چندروزه از کنش و واکنش‌های متقابل باشیم؛ مشابه آنچه در نبرد هرمز در تیرماه شاهد بودیم. این تحلیلگر مسائل سیاست خارجی در ادامه این گفت‌وگو اشاره کرد که اما این وضعیت می‌تواند تا بعد از انتخابات امریکا ادامه پیدا کند؛ مقطعی که به نظر می‌رسد ممکن است یک اتفاق بزرگ در روابط ایران و امریکا رخ دهد. این اتفاق بزرگ یا دستیابی به توافق میان دو کشور است که من تحقق آن را در حد یک معجزه می‌دانم یا اینکه بار دیگر با یک جنگ پرشدت مواجه خواهیم شد.
آمادگی ارتش امریکا پارامتر تعیین‌کننده‌ای است
ابوالفتح در پاسخ به دیگر پرسش «اعتماد» در رابطه با اهمیت متغیر انتخابات میان‌دوره‌ای امریکا و تاثیر آن بر مواضع اخیر ترامپ گفت: اینکه مواضع متناقض دونالد ترامپ و زمان‌خریدن او صرفا به دلیل انتخابات امریکا است یا خیر، نیازمند توجه به چند نکته است. انتخابات امریکا با اهمیت است و به واسطه‌اش تکلیف ترکیب قوه مقننه این کشور مشخص خواهد شد، اما به اندازه‌ای تعیین‌کننده نیست که بتواند مانع از وقوع جنگ شود. به گفته این کارشناس مسائل امریکا حتی اگر دموکرات‌ها در انتخابات پیروز شوند، فرمانده کل قوا و رییس‌جمهور همچنان در جایگاه خود قرار دارد و رویکرد خصمانه دولت ترامپ درقبال ایران نیز ادامه خواهد داشت. به تصور من، در مقایسه با پارامتر انتخابات، موضوع مهم‌تر میزان آمادگی نظامی ارتش امریکا است. به باور ابوالفتح، به هر حال دو بازیگر رویارویی شدیدی را تجربه کردند. امریکایی‌ها انتظار چنین سطحی از مقاومت ازسوی ایران را نداشتند و گزارش‌های خودشان نیز حاکی از آن است که ارتش امریکا در حوزه برخی سلاح‌ها با کمبود مواجه شده‌اند. این تجهیزات باید جایگزین شوند تا ارتش امریکا بار دیگر آمادگی لازم را برای درگیری حداقل چند هفته زد و خورد با ایران، به دست آورد. این تحلیلگر مسائل بین‌الملل در ادامه خاطرنشان کرد: اگر قرار باشد دور جدیدی از جنگ پرشدت شکل بگیرد، احتمالا این درگیری بسیار گسترده‌تر خواهد بود و به آمادگی‌های نظامی بیشتری نیاز خواهد داشت. بنابراین، اگرچه رسانه‌ها توجه زیادی به انتخابات امریکا دارند، من معتقدم مساله مهم‌تر این است که ارتش امریکا چه زمانی به آمادگی لازم خواهد رسید. به گفته ابوالفتح، نمی‌دانم این روند ممکن است چند ماه، یک سال یا کمتر و بیشتر زمان ببرد، اما به هر حال باید این آمادگی حاصل شود. پس از آن، فرماندهی نیروهای مسلح امریکا براساس ارزیابی‌هایی که از توان آفندی و پدافندی این کشور به دست می‌آورد، درباره صدور فرمان حمله تصمیم‌گیری خواهد کرد. بنابراین، از نظر من، انتخابات در مقایسه با مساله آمادگی نظامی امریکا پارامتر تعیین‌کننده‌ای نیست.
جنگ پرشدت یا محاصره فرسایشی؛ سناریوی بعدی چیست؟
این کارشناس ارشد مسائل امریکا در ادامه و در رابطه با سناریوهای احتمالی حاصل از شکست دیپلماسی و عدم تفاهم میان تهران و واشنگتن به «اعتماد» گفت: در مورد اینکه در صورت شکست دیپلماسی، شرایط به چه سمت‌وسویی خواهد رفت، باید گفت ایران درنهایت با این مساله مواجه است که یا شرایط موردنظر امریکا را بپذیرد یا خود را برای یک جنگ ابدی با امریکا آماده کند، چراکه اگر امریکا به خواسته‌های خود دست نیابد، دست از جنگ و فشار برنخواهد داشت. ابوالفتح در ادامه تاکید کرد: البته ممکن است شدت این جنگ در دوره‌های مختلف متفاوت باشد. ممکن است برای چند هفته یا چند ماه، جنگ با شدت بالا ادامه پیدا کند و پس از آن وارد مرحله جنگ کم‌شدت شود. در حال حاضر نیز ما در دوره جنگ کم‌شدت قرار داریم و با محاصره دریایی، که خود بخشی از جنگ نظامی است و همچنین فشارهای هوایی مواجه هستیم. به باور این کارشناس مسائل امریکا، این شرایط ممکن است در ادامه دشوارتر شود و فشارها افزایش پیدا کند. برای مثال، ممکن است امریکا فشار بیشتری وارد کند تا ترانزیت کالا از مسیرهای زمینی نیز متوقف شود یا مرزهای زمینی بسته شوند. مجموعه این اقدامات، حلقه محاصره را روزبه‌روز تنگ‌تر و شرایط را برای ایران دشوارتر خواهد کرد. ابوالفتح همچنین خاطرنشان کرد: درنهایت، اینکه ایران بتواند از این گردنه عبور کند و این فشارها را پشت سر بگذارد یا خیر، مساله‌ای است که نمی‌توان با قطعیت درباره آن اظهارنظر کرد. اگر ایران بتواند این شرایط را پشت‌سر بگذارد، طبیعتا به خواسته‌های امریکا تن نخواهد داد، اما اگر فشارها به هر دلیلی آن‌قدر افزایش پیدا کند که امکان تحمل آن وجود نداشته باشد، ممکن است ایران این خواسته‌ها را بپذیرد؛ چه در شرایط جنگ و چه بدون جنگ. این تحلیلگر مسائل سیاست خارجی تاکید کرد: من ارزیابی مشخصی از این مساله ندارم و نمی‌دانم درنهایت چه اتفاقی رخ خواهد داد، چراکه از وضعیت اقتصادی کشور اطلاع کافی ندارم. تنها چیزی که می‌دانم این است که امریکا به‌سادگی دست از سر ایران برنخواهد داشت؛ آنها وارد این روند نشده‌اند که در میانه کار آن را رها کنند و بروند. البته ممکن است امریکا جنگ را با شدت بالا ادامه ندهد. متغیری که اسراییلی‌ها به دنبال آن هستند، این است که جنگ میان ایران و امریکا با شدت بالا ادامه پیدا کند تا درنهایت به سرنگونی حاکمیت جمهوری اسلامی منجر شود. ممکن است امریکا تصمیم بگیرد جنگ پرشدت را ادامه ندهد، اما اگر ایران توانایی آن را داشته باشد که محاصره دریایی و فشارهای اعمالی ازسوی واشنگتن را خنثی کند، این مساله بحث دیگری است، اما اگر تهران توانایی ادامه چنین فشاری را نداشته باشد، در آن صورت محاصره دریایی، محاصره هوایی و احتمالا محاصره زمینی علیه کشورمان همچنان به قوت خود باقی خواهد ماند.
امریکا بستر را برای تشکیل ائتلاف ضدایرانی فراهم کرد
ابوالفتح در پاسخ به دیگر پرسش «اعتماد» در رابطه با مواضع کشورهای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای و ادعاهایی درباره خیز این کشورها برای تشکیل ائنلافی ضدایرانی در همراهی با واشنگتن نیز خاطرنشان کرد: واقعیت این است که ائتلاف علیه ایران از مدت‌ها و حتی سال‌ها پیش شکل گرفته است. ما در جنگ ۴۰ روزه، به ‌طور مستقیم با کشورهای منطقه مواجه بودیم و اکنون نیز در جریان محاصره هوایی حتی استفاده از حریم هوایی عراق نیز ممنوع شده است. این مساله نشان می‌دهد فشارها تا حدی افزایش یافته که کشورهای منطقه، چه به‌صورت داوطلبانه و چه تحت فشار و اجبار، در حال همراهی با شرایط موردنظر امریکا هستند و این روند همچنان ادامه دارد. به گفته این کارشناس مسائل سیاست خارجی مساله این است که ایران امروز تنها با امریکا در حال جنگ نیست، بلکه با مجموعه‌ای از کشورهای عضو ناتو نیز درگیر است. دبیرکل ناتو اعلام کرده که در جریان جنگ ۴۰ روزه، حدود ۵ هزار هواپیمای جنگی از پایگاه‌های ناتو در جنگ علیه ایران به پرواز درآمده‌اند. بنابراین، ما در عمل با مجموعه‌ای از کشورهای منطقه نیز در وضعیت تقابل قرار داریم. به باور این کارشناس مسائل امریکا حال نیز عربستان، امارات، بحرین، قطر و سایر کشورهای منطقه، در این روند قرار گرفته‌اند و نمی‌توان گفت که درگیری صرفا میان ایران و امریکا جریان دارد. در واقع، یک ائتلاف کاملا آشکار علیه ایران شکل گرفته است.
میانجیگری احتمالی چین گره‌ها را باز نمی‌کند
ابوالفتح در پاسخ به دیگر پرسش «اعتماد» درخصوص گمانه‌زنی‌ها پیرامون میانجیگری احتمالی چین در میانه تشدید تنش‌های تهران و واشنگتن تشریح کرد: درباره میانجیگری چین باید گفت مساله اصلی ایران، میانجیگری نیست که یک کشور ثالث وارد شود و به حل اختلافات کمک کند. درنهایت، این اراده و تصمیم دوطرف، یعنی تهران و واشنگتن، است که تعیین‌کننده خواهد بود. تاکنون پاکستانی‌ها، قطری‌ها و عمانی‌ها در این مسیر نقش داشته‌اند و حالا اگر چینی‌ها نیز وارد شوند، از این منظر تفاوت بنیادینی ایجاد نخواهد شد. به باور این کارشناس مسائل امریکا هر چند برخی کارشناسان پیشنهاد داده‌اند که یک دیدار سه‌جانبه میان ایران، امریکا و چین برگزار شود، اما صرف برگزاری چنین دیداری لزوما به معنای باز شدن گره مذاکرات نیست. اگر ایران از اصول و مواضع خود کوتاه نیاید و امریکا نیز حاضر به عقب‌نشینی از خواسته‌هایش نباشد، برگزاری یک دیدار سه‌جانبه چه نتیجه‌ای خواهد داشت؟ درنهایت طرفین مذاکره می‌کنند و اگر اختلافات همچنان پابرجا باشد، نتیجه‌ای حاصل نخواهد شد. این تحلیلگر مسائل سیاست خارجی در ادامه به «اعتماد» گفت: ازسوی دیگر، به نظر می‌رسد چینی‌ها نیز لزوما به دنبال آن نیستند که نقش میانجی اصلی را برعهده بگیرند. ایران و امریکا هم تاکنون چنین نقشی را به ‌طور رسمی به چین واگذار نکرده‌اند. البته ممکن است ایران تمایل داشته باشد چین نقش فعال‌تری ایفا کند، اما امریکایی‌ها ظاهرا چنین تمایلی ندارند و معتقدند می‌توانند مساله خود با ایران را مستقیما و بدون ورود طرف‌های دیگر حل‌وفصل کنند.
به باور ابوالفتح حتی شاهد هستیم اروپا نیز در این روند چندان درگیر نشده است. در چنین شرایطی ممکن است چین به‌صورت غیرعلنی از ایران حمایت کند و زمینه‌هایی برای ادامه خرید نفت ایران فراهم کند، اما باتوجه به شرایط موجود و گزارش‌هایی درباره محدودیت‌های اعمال‌شده بر صادرات نفت ایران، مشخص نیست اساسا ظرفیت آن وجود داشته باشد که ایران بتواند نفت خود را به‌ صورت پنهانی به چین یا دیگر کشورها بفروشد یا خیر. بنابراین، درباره اینکه چین در عمل تا چه اندازه می‌تواند در این زمینه نقش ایفا کند و آیا اساسا امکان ادامه صادرات نفت ایران در چنین شرایطی وجود دارد، نمی‌توان با قطعیت اظهارنظر کرد.
بازی اسراییل با زمان
این تحلیلگر ارشد مسائل امریکا در پاسخ به دیگر پرسش «اعتماد» در رابطه با رویکرد تل‌آویو درخصوص روند تشدید تنش‌ها میان ایران و ایالات‌متحده گفت: واقعیت این است که همچنان احتمال ماجراجویی جدیدی ازسوی اسراییل علیه کشورمان وجود دارد. به گفته ابوالفتح در شرایطی که بخش زیادی از توجهات معطوف به این احتمال است که امریکا پیش از انتخابات دست به حمله بزند، این ادعا نیز وجود دارد که اسراییل پیش از انتخابات امریکا عملیاتی را علیه ایران انجام دهد؛ عملیاتی که ممکن است مشابه عملیات ۲۳ خرداد 1404 باشد و در ادامه، امریکا نیز به آن بپیوندد. این کارشناس مسائل امریکا در ادامه به «اعتماد» گفت: در چنین شرایطی ممکن است دونالد ترامپ در برابر عمل انجام‌شده ازسوی نتانیاهو قرار گرفته و درنهایت ناچار شود از اسراییل حمایت کند. به این ترتیب، برنامه‌ای که قرار بود پس از انتخابات اجرا شود، ممکن است به دلیل اقدام اسراییل پیش از انتخابات، زودتر از موعد در دستور کار قرار گیرد. به گفته ابوالفتح بنابراین، این احتمال وجود دارد که اسراییل پیش از انتخابات امریکا دست به یک اقدام نظامی بزند و از این طریق، شرایطی ایجاد کند که امریکا نیز در ادامه وارد این درگیری شود. این سناریو را نمی‌توان منتفی دانست.